آخرین اخباراقتصادیایرانپرونده ویژهجهانفرهنگی و اجتماعیگزارشویژه

جذابیت و زیبایی به قیمت انواع سرطان/لوازم آرایشی و ویتامین های مکمل تهدیدی برای سلامت مردم

یبایی ظاهر، یکی از مسائل مهم و مورد توجه برای همه افراد جامعه به‌خصوص بانوان جوان است. از این‌رو همواره این گروه، به دنبال یافتن موادی مرغوب برای بهبود وضعیت ظاهری خود هستند. هر شخص برای تهیه لوازم‌ آرایشی و بهداشتی خود ملاک‌هایی دارد؛ ازجمله این ملاک‌ها تناسب بین ماده مصرفی و پوست و موی خود فرد است.

جالب است بدانیم که اصطلاح لاتین لوازم‌ آرایشی و بهداشتی[۱] از واژه یونانی کاسمتیک (kosmetike) به معنی آماده‌سازی برای زیبایی گرفته‌شده است. ۴۰۰۰ سال پیش، مصریان باستان از اولین افرادی بودند که با استفاده از چربی گوسفند به همراه پودر زغال، عناصر آنتیموان و سرب برای خود کرم تهیه می‌کردند. هم‌چنین آن‌ها حمام شیر و عسل را برای لطافت پوست خود عامل مهمی می‌دانستند. رومیان و یونانیان حدود ۱۰۰ سال بعد از میلاد مسیح با استفاده از شراب، گونه‌های خود را سرخ و با استفاده از گچ، بدن خود را سفید می‌کردند. آنچه رومیان را به استفاده از کلاه‌گیس وادار می‌کرد، ریزش مو و کچل‌ شدن آن‌ها به دلیل رنگ کردن موها توسط مواد قلیایی بود. همچنین استفاده از میوه‌هایی نظیر آلبالو و توت‌فرنگی برای رنگ کردن لب‌ها یکی دیگر از روش­‌های آرایشی مرسوم رومیان بود.

در قرن های ۱۵ و ۱۶ میلادی مصرف لوازم‌ آرایشی تنها برای خانواده‌­های سلطنتی مجاز بود؛ اما در قرن ۱۸ تقریباً تمام سطوح جامعه از این مواد استفاده می‌کردند. جهت کاهش مضرات لوازم‌ آرایشی مصرفی در آن زمان، اکسید روی، جایگزین اکسید جیوه و اکسید سرب در مواد آرایشی شد. در قرن ۱۹ میلادی با گسترش صنعت لوازم‌ آرایشی و بهداشتی، تبلیغات تجاری مرتبط با آن، جایگاه فوق العاده‌ای به دست آورد.

در سال ۱۹۱۳ محصولی را که امروز با نام ریمل ابرو و مژه می‌­شناسیم، به دست شیمیدانی فرانسوی به نام ریمل[۲] ساخته شد. این محصول طی سالهای بعد، طرفداران زیادی در اروپا پیدا کرد. امروزه صنعت لوازم‌ آرایشی و بهداشتی چنان سودآور شده که شرکت‌های تولیدکننده، سالانه حداقل حدود ۲۰ میلیارد دلار سود به دست آورده اند. این رقم به طور مداوم در حال افزایش است.[۳][۴]

ناگفته‌هایی از محصولات آرایشی و بهداشتی

مصرف مواد آرایشی و بهداشتی ارگانیک و طبیعی در دوره ما نیز چندان که باید و شاید رواج نیافته است. عمده موادی که شرکت­‌های تولیدی این دست اقلام، در محصولات خود استفاده می‌کنند، مواد شیمیایی تولیدشده در آزمایشگاه‌ها است. محققان آمریکایی گزارش کرده‌اند، یک‌هشتم از ۸۲۰۰۰ ترکیبی که در محصولات آرایشی و بهداشتی استفاده می­‌شود مواد شیمیایی صنعتی هستند که این ترکیبات را حتی می‌توان در علف‌کش‌ها و آفت‌زدا‌ها نیز یافت. بسیاری از این مواد به‌عنوان نرم‌کننده‌ی بُتن در ساختمان‌سازی، چربی‌زدایی در زدودن دود ده­ی قطعات خودرو و نیز برخی به‌عنوان کاهش‌دهنده کشش سطحی در جوهر خودکارها استفاده می‌شوند.[۵]، [۶]

در زیر به‌طور خلاصه به لیستی از این مواد اشاره خواهیم کرد:

۱-بوتیلیتد هیدروکسی آنیزول[۷] و بوتیلیتد هیدروکسی تولوئن[۸]

 این دو ماده به‌ عنوان مواد نگه‌دارنده در مرطوب‌کننده‌ها به‌کار می‌روند که منجر به حساسیت‌های پوستی می‌شوند. این دو ماده، تومور و اختلالات کبدی و کلیه‌ای ایجاد می‌کنند و به‌طور چشمگیری مشکلات تنفسی به همراه دارند.در آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان، از این دو ترکیب به‌عنوان مواد سرطان­‌زا نام‌ برده می‌شود و در کمیسیون اروپایی غدد درون‌ریز، به‌عنوان عوامل برهم زننده تعادل هورمونی دسته‌بندی می‌شوند.[۹]  [۱۰] جالب است بدانیم درحال‌ حاضر یکی از اجزای اصلی تشکیل‌دهنده محصولات آرایشی و بهداشتی REVLON، بوتیلیتد هیدروکسی تولوئن است. از این‌رو باید با دقت بیشتری نسبت به خرید محصولات این نام تجاری معروف اقدام کرد.

۲-رنگ قطران زغال‌سنگ:

P-فنیلن دی آمین[۱۱] و رنگ‌های تهیه‌شده از آن‌ که در رنگ‌کردن موهای افراد به‌ وفور از آن استفاده می‌شود یک خطر بزرگ برای افراد به حساب می‌آید. قطران زغال‌سنگ مخلوطی از مواد شیمیایی و به‌ خودی‌ خود عاملی سرطان‌ زا است و درنتیجه مواد مشتق‌شده از آن نیز این ویژگی را دارند. برخی از این نوع رنگ‌ها با فلزاتی مانند آلومینیوم و سرب همراه شده‌اند که این فلزات سنگین برای مغز مضر هستند و جزء عوامل معرفی‌شده در ایجاد تومور مغزی به‌ حساب می‌آیند.

P– در مرکز تحقیقات سرطان در آمریکا، میان فنیلن دی آمین با تومورهای مغزی ارتباطی معنادار به دست آمده است.[۱۲]

۳-دی اتانل آمین[۱۳] و مشتقات آن:

از این ماده برای کِرمی و کفی‌کردن مواد بهداشتی و تنظیم PH اجزای موجود در مرطوب­ کننده‌ها و کرم‌های ضد آفتاب استفاده می‌شود. نوع کوکوماید[۱۴] و لاراماید[۱۵] آن در صابون‌ها و شامپوها وجود دارد. کاربرد این ماده در صنعت، بیشتر در پالایشگاه‌­ها و برای زدودن سولفیدهیدروژن در فرآیند انتشار گازهای آزادشده از مواد نفتی است. دی اتانل آمین باعث ایجاد التهاب در چشم و پوست می­‌شود و در واکنش با نیتریت موجود در لوازم بهداشتی و آرایشی، نیتروز آمین سرطان‌زا را تولید می‌کند. بنابر تحقیقات انجام شده در آزمایشگاه‌ها  ین نتیجه به دست آمده که مصرف بیش‌ازحد این ماده باعث ایجاد تومور در پوست و تیروئید می‌شود.[۱۶]جالب است بدانیم علامت تجاری جانسون و جانسون[۱۷] هنوز از این ماده در محصولات خود استفاده می‌کند. صابون­‌ مشهور این شرکت با نام تجاری clean & clear نیز حاوی این ماده مضر است.

۴-دی بوتیل فتالات[۱۸]:

از این ماده به‌عنوان عامل پلاستیک کننده، حلال رنگ و جلوگیری کننده از شکنندگی ناخن در لاک‌های ناخن و مواد بهداشتی مربوط ‌به ناخن استفاده می‌شود. این ماده در سیستم هورمونی تولیدمثل اختلال ایجاد می‌کند، توسط پوست جذب می‌شود و درحالی‌که خود دارای قدرت جهش‌زایی در سلول‌ها نیست، سایر ترکیبات موجود را تبدیل به یک ماده جهش‌زا می­‌کند.

در اتحادیه اروپا این ماده به‌عنوان یکی از خطرناک‌ترین مواد برای موجودات آبزی برشمرده شده اما بااین‌حال فتالات هم‌چنان در بسیاری از عطرها نیز مورداستفاده قرار می‌گیرد. در صنعت، برای  ایجاد انعطاف در لوله‌های پلی وینیل کلرایدی[۱۹] از این ماده استفاده می‌کنند.[۲۰] در همه محصولات نام‌های تجاری AVON,Stee lauder,Johnson & Johnson,Loreal این ماده خطرناک وجود دارد. محصولات origins که امروزه یکی از محصولات پرفروش بازار است نیز از این قاعده مستثنا نیست.

۵-آزادکننده‌های فرمالدئیدی[۲۱]:

مواد آزادکننده فرمالدئیدی به‌ عنوان نگه‌دارنده در بسیاری از مواد آرایشی و بهداشتی استفاده می‌شود. این ترکیبات به‌ آرامی فرمالدئید آزاد می­‌کنند و این گاز با استنشاق وارد بدن می‌شود. فرمالدئید به‌عنوان یک عامل سرطان‌زا شناخته‌شده است. هم‌چنین تحقیقات نشان داده که علاوه بر مسیر تنفسی، فرمالدئید از طریق پوست نیز امکان نفوذ در بدن را دارد. کاربرد صنعتی فرمالدئید در صنایع چوبی، برای تولید رزین است. کف‌پوش‌های وینیل و تمیزکننده‌های بهداشتی نیز حاوی فرمالدئید هستند.[۲۲] [۲۳]

۶- پارابن­ها[۲۴]:

عمده‌ترین ماده مصرفی به‌ عنوان نگه‌دارنده در محصولات بهداشتی و آرایشی پارابن‌ها هستند. این ماده در عطرها نیز استفاده می‌شود اما چون معمولاً اجزای تشکیل‌دهنده عطرها در زمره  اسرار یک شرکت تولیدکننده به شمار می‌آید ، هیچ‌­گاه فرمول عطر و اجزای تشکیل‌دهنده آن را بر روی محصول درج نمی­‌شود و درنتیجه حضور پارابن در این محصول از دیده‌ها پنهان می­‌ماند. ۹۰-۷۵ درصد از مواد آرایشی و بهداشتی حتی در سطح پایین حاوی پارابن هستند. پارابن به‌ راحتی از طریق پوست به داخل بدن نفوذ پیدا می‌کند. کمیسیون اروپایی اختلالات هورمون‌های درون‌ریز، پارابن را به‌عنوان اولین اولویت در لیست مواد مداخله‌گر در تنظیمات هورمونی طبقه‌بندی کرده است. پارابن می‌تواند مانند استروژن عمل کند و در جایگاه استروژن قرار بگیرد.

هم‌چنین پارابن می‌تواند در سیستم هورمونی مردانه نیز ایجاد اختلال کرده و تولیدمثل مردان را دچار مشکل کند. متیل پارابن در ترکیب با اشعه فرابنفش بتا سبب پیری زودرس پوست می‌شود و به دنبال آن جهش در سلول‌های پوست را به وجود می‌آورد که منجر به سرطان پوست می‌شود. باید در مصرف محصولات شرکت‌های Johnson & Johnson Loreal,AVON احتیاط کرد زیرا آنان هنوز از انواع پارابن در  محصولات خود استفاده قابل توجهی می‌کنند پارابن به‌طور طبیعی در برخی میوه­‌ها مانند توت‌فرنگی، هویج و پیاز وجود دارد؛ اما نوع صنعتی آن‌که در مواد بهداشتی و آرایشی مورد استفاده قرار می‌گیرد، از مواد نفتی تهیه می‌شود. پارابن زمانی که از طریق خوراکی وارد بدن شود به سیستم سوخت‌وساز بدن راه پیدا می‌کند و خاصیت استروژنی آن کم می­‌شود. این در حالی است که جذب نوع صنعتی آن از طریق پوست، اجازه ورود این ماده به چرخه سوخت‌وساز را نمی­‌دهد و به طور مستقیم وارد ارگان‌ها می­‌شود.

طبق آمار­های به‌دست‌آمده، به‌طور متوسط ۵۰ میلی‌گرم پارابن در روز از طریق لوازم‌آرایشی وارد بدن خانم‌ها می‌شود. پارابن در غشای سرطانی برداشته‌شده از فرد مبتلابه سرطان سینه نیز دیده‌شده است. مصرف پارابن در لوازم‌آرایشی ساخت اروپا محدودیت دارد اما در کانادا هیچ‌گونه محدودیتی در مصرف این ماده در فرآیند تولید مواد بهداشتی و آرایشی وجود ندارد. ازجمله پارابن‌ها می­‌توان به متیل پارابن، بوتیل پارابن و پروپیل پارابن اشاره کرد.[۲۵] [۲۶] [۲۷]

۷-پرفیوم[۲۸]

این کلمه، بر روی مواد آرایشی و بهداشتی نشان‌دهنده مجموعه‌ای از اسانس‌ها و مواد معطر است. در بعضی از مواد تولیدی که روی آن‌ها برچسب فاقد اسانس[۲۹] دیده می‌شود از اسانس‌های پوشش داده شده با سایر مواد استفاده‌شده است. این اسانس‌ها در شوینده‌های خانگی و صنعتی نیز دیده می‌شوند. گاهی اسانس‌ها به‌تنهایی نه سمی هستند و نه آلرژی‌زا؛ اما زمانی که با سایر اجزا ترکیب می‌شوند از خود ویژگی‌های جدیدی بروز می‌دهند. این اسانس‌ها را می­‌توان عامل مسمومیت‌های عصبی و سرطان‌ها دانست.[۳۰]

۸-ترکیبات پلی‌اتیلن گلیکول[۳۱]

در بسیاری از مواد آرایشی و بهداشتی به‌عنوان نگه‌دارنده، حجم دهنده و نرم‌کننده استفاده می‌شود. پایه پلی‌اتیلن گلیکول از مواد نفتی است و در صنعت داروسازی به‌عنوان روان کننده مصرف می­‌شود. پلی‌اتیلن گلیکول به‌عنوان عامل جهش‌زا شناخته‌شده و اگر از طریق زخم وارد بدن شود، التهابات شدیدی در محل ایجاد می‌کند.

در فرآیند تولید این ماده در کارخانه احتمال آلوده شدن با اتیلن اکساید[۳۲] و ۱،۴-دی اکسان[۳۳] وجود دارد. آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان، اتیلن اکساید و ۱،۴-دی اکسان را به‌عنوان مواد سرطان‌زا معرفی کرده است. علاوه‌بر این، این دو ماده بر روی سیستم عصبی نیز تأثیر می‌گذارند. این دو ماده در طبیعت تجزیه نشده و در ۴۶ مورد از ۱۰۰ مورد از لوازم‌آرایشیِ مورد آزمایش، به‌عنوان آلودگی یافت شده‌اند. پلی‌اتیلن گلیکول به‌عنوان کمک‌کننده در جذب بیشتر ماده آرایشی در پوست و ثبات آن در مواد آرایشی و بهداشتی مصرف می‌شود که این خود یک زنگ خطر است.[۳۴] شرکت Johnson & Johnson هنوز از این ماده در تولید محصولات خود استفاده می‌کند.

۹-پترولاتوم[۳۵]:

پترولاتوم به‌عنوان ماده‌ای ژل‌مانند با پایه معدنی جهت حفظ رطوبت محصولات بر روی پوست و مو در تهیه لوازم بهداشتی مصرف می­‌شود. در فرآورده‌های مربوط به مو، سبب بروز خاصیت نرم‌ و درخشان‌کنندگی محصول می‌شود. احتمال آلودگی این ماده در فرایند تولید کارخانه‌ای توسط هیدروکربن‌های آروماتیک چند حلقه‌ای ­[۳۶] انتظار می­‌رود. هیدروکربن‌های آروماتیک چند حلقه‌ای به‌عنوان آلودگی، در زمره مواد سرطان‌زا محسوب می‌شود.[۳۷] [۳۸]

۱۰-ترکیباتی که به سیلوگزان[۳۹] منتهی می‌شوند:

ترکیبات سیلیکونی در مواد آرایشی و بهداشتی در نرم‌کننده و مرطوب‌کننده‌ها استفاده می‌شود .مصرف پزشکی این ماده در ایمپلنت‌های درمانی نیز است. تحقیقات، تأثیر این ماده را در اختلال سیستم هورمونی و سیستم ایمنی نشان­ می‌‌دهد.[۴۰]

۱۱-سدیم لارث سولفات[۴۱]:

از این ماده جهت تهیه مواد به‌صورت کف و فوم بیشتر در شامپوها و ژل‌ها استفاده می­شود. احتمال آلودگی این ترکیب با اتیلن اکساید و ۱،۴- دی اکسان در فرآیند تولید کارخانه‌ای آن نیز مانند پلی‌اتیلن گلیکول وجود دارد. (رجوع شود به توضیحات پلی‌اتیلن گلیکول، شماره ۸) [۴۲]

۱۲-تریکلوزان[۴۳]:

تریکلوزان به‌عنوان یک ماده آنتی‌باکتریال در شوینده‌ها، تمیزکننده­‌ها و دئودرانت­‌ها استفاده می‌شود و با این ویژگی خاص خود، به‌عنوان ضدعفونی‌کننده در شستشوی زخم‌های بیمارستانی نیز کاربرد دارد. اتحادیه اروپا تداخل این ماده با هورمون‌های بدن را تأیید کرده است و از آن به‌عنوان عامل التهابی شدید در شستشوی زخم‌های بیمارستانی نام می­‌برد. در عین آنتی‌باکتریال بودن این ماده، نگرانیِ ناشی از ایجاد گونه‌های مقاوم باکتری‌ها، در مصرف بیش‌از حد این ماده نیز وجود دارد.[۴۴] [۴۵] به رغم اثبات خطرات ناشی از مصرف این ترکیبات هنوز شرکت‌های Loreal,AVON,REVLON در محصولات خود از این ترکیب استفاده می‌کنند.

همان‌طور که اشاره شد ترکیباتی که در مواد آرایشی و بهداشتی استفاده می‌شوند هریک به‌نوبه‌ی خود عامل ایجاد آسم، آلرژی، بیماری‌های خودایمن و سرطان­‌ها هستند؛ اما جالب است بدانیم نه‌تنها کشورهای اروپایی بلکه سازمان غذا و داروی آمریکا، مواد آرایشی و بهداشتی تولیدشده را مورد آزمایش‌های زیستی قرار نمی‌دهند و تأثیر این نوع ترکیبات را روی موجودات زنده بررسی نمی­‌کنند؛ زیرا از نظر این گروه، این مواد نه جزء غذا به‌حساب می‌آیند و نه جزء داروها[۴۶] [۴۷] اگرچه این شرکت‌ها ازنظر اخلاقی موظف به بررسی مواد تولید شده هستند اما مسئله‌ای که راه فراری برای شرکت‌های تولید­کننده بازکرده، تصویب قانون منع آزمایش لوازم بهداشتی و آرایشی بر روی حیوانات بوده است.

بنابراین دیگر نه‌تنها هیچ قانون اجباری برای آزمایش محصولات وجود نخواهد داشت که انجام آزمایش‌­ها بر روی نمونه حیوانی نیز ممنوع شده و راه‌حل دیگری نیز برای انجام آزمایش‌ها پیشنهاد نشده است. با این تفاصیل محصولات نهایی تولیدشده در این شرکت‌ها، تحت نظارت هیچ مرجعی قرار نخواهند داشت.[۴۸] [۴۹]باید دانست که ایران بعد از عربستان یکی از پرمصرف‌ترین کشورهای­ مصرف‌کننده لوازم‌آرایشی و بهداشتی به شمار می‌آید و رتبه هفتم جهانی در مصرف محصولات آرایشی و بهداشتی را دارد. نرخ واردات محصولات آرایشی و بهداشتی در ایران بیش از ۶۰ درصد گزارش‌شده است که ۸۰ درصد از این میزان واردات از مبادی غیرقانونی و قاچاق وارد کشور می‌شوند.[۵۰] [۵۱]

از طرفی محصولات واردشده نیز به ۳ دسته تقسیم می‌شوند:

گروه اول: لوازم بهداشتی و آرایشی که توسط شرکت‌های اصلی اروپایی و آمریکایی تولید می­‌شوند و دارای نام تجاری معتبر هستند که این محصولات خود بدون نظارت هیچ مرجع قانونی در کشورهای مرجع تولید می­‌شوند.
گروه دوم: لوازم بهداشتی و آرایشی که توسط شرکت‌های چین و ترکیه تولید می‌شوند و در آن کشورها دارای نام تجاری معتبر هستند و تحت نظر وزارت بهداشت در داخل کشور عرضه می‌شوند.
گروه سوم: لوازم بهداشتی فاقد علامت تجاری معتبر و باکیفیت پایین که در کشور به‌ صورت آزاد و بدون نظارت خاصی عرضه می‌شوند. (تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل)

از طرفی، عده‌ای نیز برای تبلیغ و فروش بیشتر کالای خود از لفظ ارگانیک استفاده می‌کنند درحالی‌ که هنوز تعریف استانداردی برای ارگانیک بودن یک محصول ارائه نشده است. [۵۲] به‌طور مثال ۹۷ درصد یک محصول شیمیایی است و فقط ۳ درصد آن حاوی عصاره خیار است. آیا این محصول جزء محصولات ارگانیک به‌حساب می‌آید که در تبلیغات آن لفظ ارگانیک استفاده می­‌شود؟

با این تفاصیل آیا قرار دادن پوست به‌عنوان عضو مهمی که دارای گیرنده‌های اصلی بدن و تنظیم‌کننده دمای بدن است و به‌ عنوان اولین سد دفاعی در برابر عوامل میکروبی نقش ایفا می‌کند، در معرض این نوع عوامل شیمیایی پرخطر کار عاقلانه‌ای است؟ آیا هدفی جز به‌دست آوردن سودهای کلان برای شرکت‌های تولیدکننده این محصولات قابل‌تصور است؟ آیا نباید با همه این توضیحات، خواستار تغییر روند در تولید و واردات محصولات آرایشی و بهداشتی باشیم و خود را با خودکفایی در تولید محصولات آرایشی و بهداشتی داخلی و نظارت در تولید این محصولات، در داخل کشور غنی کنیم؟

[۱] cosmetics

[۲] Rimmel

[۳] http://makeup.allwomenstalk.com/facts-about-the-history-of-cosmetics

[۴] [۴] https://www.youtube.com/watch?v=rj-WtZpa0gs

[۷]BHA: butylated hydroxyanisole

[۸]BHT: butylated hydroxytoluen

[۱۱]  p-phenylenediamine

[۱۳] DEA:  diethanolamine

[۱۴] cocamide

[۱۵] lauramide

[۱۷] Johnson & Johnson

[۱۸] Dibutyl Phthalate

[۱۹] PVC

[۲۱] DMDM hydantoin, diazolidinyl urea, imidazolidinyl urea, methenamine, quaternium-15, and sodium hydroxymethylglycinate

[۲۴] Parabens

[۲۸] perfume

[۲۹] Fragrance-free

[۳۱] PEGs (polyethylene glycols)

[۳۲] ethylene oxide

[۳۳] ۱,۴-dioxane

[۳۴] http://davidsuzuki.org/issues/health/science/toxics/chemicals-in-your-cosmetics—peg-compounds-and-their-contaminants/

[۳۵] petrolatum

[۳۶] polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs)

[۳۹] Siloxanes

[۴۰] http://davidsuzuki.org/issues/health/science/toxics/chemicals-in-your-cosmetics—siloxanes/

[۴۱] Sodium Laureth Sulfate

[۴۲] http://davidsuzuki.org/issues/health/science/toxics/chemicals-in-your-cosmetics—sodium-laureth-sulfate/

[۴۳] triclosan

[۴۹] https://www.google.com/imgresimgurl=http%3A%2F%2Finterestingthings.info%2Fwpcontent%2Fuploads%2F2015%2F03%2Fmkup4.jpg&imgrefurl=https%3A%2F%2Fsteemit.com%2Fmakeup%2F%40teasider%2F7-hidden-and-scary-makeup-facts&docid=w5RmVpt_kwSsuM&tbnid=8LW_SManER2ZRM%3A&w=1600&h=933&bih=644&biw=1280&ved=0ahUKEwjLlYuCseTPAhUmJJoKHQ1IBacQMwhBKBgwGA&iact=mrc&uact=8


طبق آمار مراکز تحقیقات اروپایی (یورو مونیتور)[۱] کل مصرف فرآورده‌های آرایشی در غرب آسیا در سال  ۲۰۰۸  حدود ۲/۷ میلیارد دلار بوده؛ که در میان کشورهای منطقه، ایران با ۱/۲ میلیارد دلار با فاصله کمی از عربستان (۲/۲ میلیارد دلار) در رده هفتم دنیا قرار دارد.[۲]

با شروع سبک جدید و اپیدمی مصرف لوازم‌آرایشی و بهداشتی در ایران، این نوع کالاهای مصرفی یا باید در داخل کشور تولید شوند و یا به‌دلیل اقبال عمومی افراد، جهت مصرف کالاهای بهداشتی با نام‌های تجاری جهانی – که اغلب در کشورهای اروپایی و آمریکایی تولید می‌شوند – از مبادی قانونی مرزی وارد کشور شوند. میزان واردات انواع لوازم‌آرایشی و بهداشتی در سال ۹۳، ۱۷٫۸۵۵٫۲۱۸ (هفده‌ میلیون و هشتصد و پنجاه ‌و پنج ‌هزار و دویست ‌و هجده) کیلوگرم به ارزش ۱۱۸٫۰۸۱٫۰۹۹ (صد و هجده‌ میلیون و هشتاد و یک‌ هزار و نود و نه) دلار بوده است و این رقم در شش‌ ماهه اول سال گذشته به حدود ۹٫۹۸۵٫۶۷۷ (نه میلیون و نهصد و هشتاد و پنج هزار و ششصد و هفتاد و هفت) کیلوگرم به ارزش ۵۹٫۸۰۸٫۴۹۰ (پنجاه ‌و نه میلیون و هشتصد و هشت هزار و چهارصد و نود) دلار رسیده است.

اکنون سؤال این‌جاست که مغایرت این اعداد گزارش‌شده از واردات محصولات آرایشی و بهداشتی به داخل کشور با رقم گزارشی از سوی مراکز تحقیقات اروپایی – که نشان‌دهنده میزان فروش محصولات به مصرف‌کننده­ ایرانی است – ناشی از چیست؟! آیا این تفاوت، نشان­ دهنده پدیده‌­ای جز قاچاق این محصولات به داخل کشور از طریق درگاه­‌های غیرقانونی است؟!

بر اساس آمار گمرک جمهوری اسلامی ایران نیز فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی بعد از انواع تلفن و لوازم جانبی در سال ۹۱ در رتبه دهم اقلام مکشوفه قاچاق قرار دارد. به عبارتی، حدود ۸۵/۱ درصد کل قاچاق کشور را قاچاق محصولات آرایشی و بهداشتی به خود اختصاص داده و تنها در سال ۹۱ در مقایسه با سال ۹۰، از نظر ارزش ریالی، میزان کشفیات فرآورده‌های آرایشی، ۴۷۱ درصد رشد داشته است؛ که به‌معنای بیش از چهار برابر شدن کشفیات قاچاق فرآورده‌های آرایشی در یک سال است.[۳] ،[۴]،[۵]

پس با این اختلاف آمار در واردات و قاچاق محصولات، آیا هم‌چنان می‌توان به محصولات با نام‌های تجاری اروپایی و آمریکایی موجود در بازار فروش، اطمینان کرد و به‌عنوان محصول اصل از آن‌ها بهره برد؟! بسیاری از برچسب‌های محصولات آرایشی و بهداشتی معتبر در محل‌های نامناسبی مانند زیرزمین‌های آلوده در حال تولید است و محصولی که در بسته‌بندی­‌ها و نام‌های مشابه به فروش می‌رسد، تنها لعابی از علامت تجاری معتبر وارداتی را دارد و در واقع جز محصول غیر اصیل و تقلبی چیز دیگری نیست.

کشور چین به‌عنوان پایتخت تقلب در جهان شناخته‌ شده و حدود هفتاد درصد از کفش‌های تولیدشده در دنیا و هم‌چنین شصت درصد از گوشی­‌های موجود در بازار، در چین تولید می‌شوند. به گزارش بخش جرم‌شناسی و مواد مخدر سازمان‌ملل‌متحد از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۰، تقریباً هفتاد درصد از تمام کالاهای تقلبی کشف و ضبط‌ شده نیز از کشور چین بوده است.خرید محصولات چینی و غیر اصیل در زمینه­‌های پوشاک و کالاهای الکترونیکی و… تهدید جانی برای افراد جامعه در پی نخواهد داشت؛ اما زمانی‌که نوبت به بهداشت و سلامت افراد حاضر در جامعه می‌­رسد، باید دانست که خرید محصولات ارزان‌قیمت و چینی چندان هم به‌صرفه نیست.

جیوه، سرب، آرسنیک، سیانید و فلزاتی مانند آلومینیوم، ادرار انسان و گاهی مدفوع حیوانات در محصولات تقلبی ساخت چین به کار برده شده به تازگی کشف شده است. سمی بودن این اجزا تا حدی است که منجر به آلرژی‌­های شدید، سوختگی در پوست، سرطان و ایجاد بیماری‌های مزمن از قبیل ناباروری و فشارخون بالا می­‌شوند.درحالی‌که محصولات آرایشی و بهداشتی اروپایی «مک»[۶]، «اربن دیکی»[۷] و «بنفیت»[۸] به‌صورت تقلبی در بازار سیاه کشور­های آسیایی در حال خرید و فروش هستند، دولت‌مردان آمریکا و اروپا اعلام کرده­‌اند که در فروشگاه­‌های اینترنتی نیز این محصولات تقلبی با این علائم تجاری معتبر در حال فروش‌ هستند.[۹] ،[۱۰]به گزارش پلیس لندن، کشتی حامل ۴۷۰۰ عدد از محصولات تقلبی مک در حین قاچاق توسط پلیس لندن توقیف ‌شده است. پلیس اظهار داشته که این محصولات در آزمایشگاه‌های کشور چین تولید و به شرق اروپا و انگلستان وارد شده است و از طریق وب‌سایت‌های آمازون و «ای‌بی»[۱۱] به‌دست خریداران رسیده است.

مسئولان امنیت داخلی آمریکا نیز در سال گذشته اعلام نمودند که تعدادی از محصولات آرایشی و بهداشتی که برای آزمون سمی بودن به آزمایشگاه تحقیقاتی فرستاده ‌شده بودند، نتایج مثبت سمی بودن بالا را نشان داده‌اند. در سال ۲۰۱۰، ایالات‌متحده با از دست دادن خرده‌فروشی لوازم‌آرایشی خود به شرکت­‌های قانونی، دچار رکود اقتصادی ۱۸۸ میلیون دلاری شده است.[۱۲]

از سوی دیگر، کشور چین به بزرگ‌ترین درگاه بازار تجارت الکترونیک تبدیل ‌شده و از این طریق نیز توانسته کالاهای تقلبی خود را به‌راحتی به بازار خرید مصرف­‌کنندگان تزریق کند. کشور چین با استفاده از بازار اینترنتی خود با میزان فروش ۲۹۶ میلیارد دلار در سال از کشور آمریکا در این زمینه پیشی گرفته است. طبق گزارش مقامات قضایی، تعداد شکایت‌های ناشی از فروش کالای تقلبی اینترنتی به ۷۷٫۸۰۰ مورد رسیده است؛ که این رقم نشان‌دهنده افزایش ۳۵۷ درصدی شکایات در این زمینه است.

روش دیگری که فروشندگان چینی از آن طریق می‌توانند در کنار فروش کالای تقلبی اینترنتی سهم بیش‌تری از بازار خرید نصیب‌شان شود، فروش کالای اصیل، اما با تاریخی نزدیک به تاریخ انقضا – به‌صورت اینترنتی – است. در این حالت، اگرچه میزان سمی بودن کم‌تر از کالای تقلبی است؛ اما احتمال آلودگی شدید باکتریایی در این نوع کالاها با درصد بالاتری وجود دارد.[۱۳]

برای تفکیک یک محصول تقلبی از اصل آن باید به قیمت پایین محصول مشکوک شد. اگر واقعاً کالایی اصل باشد، در هیچ حالتی نمی­‌تواند قیمت خود را از دست‌ بدهد. تمام کالاهای اصل، دارای نمایندگی‌های معتبر هستند؛ که در آن فروشگاه­‌ها محصولات دارای قیمت‌های برابر بوده و هم‌چنین محصولاتی که با نام تجاری معتبر در بازار موجود هستند و برچسب «ساخت چین» دارند را نباید به‌راحتی خریداری نمود. هیچ‌گاه محصول بدون جعبه را خریداری نکنید. این، خود نشانی از غیر اصیل بودن کالاست. گاهی اوقات با یک تغییر رنگ در بسته‌بندی محصول ولی نام تجاری معتبر، هدف فریب خریدار و فروش کالای تقلبی است.[۱۴] ،[۱۵]،[۱۶]

در داخل ایران، حدود بیست کارخانه تولید لوازم‌بهداشتی و آرایشی در حال فعالیت هستند؛ که در این میان، می‌توان از شرکت‌های «طبیعت زنده» با نام تجاری «سینره» – که یک شرکت دانش‌بنیان است – ، گروه تجاری «فیروز» با نام تجاری «فیروز»، شرکت «سی‌گُل» با همان نام تجاری، شرکت «دکتر جهانگیر» با نام تجاری «پرمون»، شرکت «یونیلیور ایران»؛ که یک شرکت جهانی است و در ابتدا تنها واردات محصولات را بر عهده داشته اما در سال ۲۰۰۱ شروع به تولید لوازم‌بهداشتی در ایران نموده و اولین کالای آن صابون معروف لوکس است و‌ هم‌چنین شرکت «سرمه» با نام تجاری «ساویز» نام برد.[۱۷] این تعداد، ۳۰ تا ۳۵ درصد از نیاز کشور را در این زمینه تأمین می­‌کنند.

به گزارش سازمان غذا و داروی وزارت بهداشت، بیش از هزار و چهارصد قلم محصولات‌ آرایشی و بهداشتی در کشور تولید می‌شود. آمار انجمن صنایع بهداشتی، آرایشی و شوینده ایران حاکی از عضویت ۹۶ واحد تولید محصولات آرایشی و بهداشتی در این انجمن است. در بین این واحدها، هشت واحد در زمینه تولید ادکلن، یک واحد در زمینه تولید خط‌چشم، چهار واحد در زمینه تولید رژلب، هشت واحد در زمینه تولید رنگ‌مو، دو واحد در زمینه تولید رژگونه، دو واحد در زمینه تولید ژل بدن، ۳۳ واحد در زمینه تولید کرم، چهار واحد در زمینه تولید کرم‌پودر، چهار واحد در زمینه تولید کرم موبَر، دو واحد در زمینه تولید لاک‌ناخن، شش واحد در زمینه تولید کرم ضدآفتاب و پنج واحد نیز در زمینه تولید ژل دست و صورت فعالیت می‌کنند. بیش‌ترین تعداد واحد تولید انواع کرم نیز در استان تهران واقع ‌شده است. هم‌چنین واحدهایی در این حوزه در استان‌های آذربایجان‌شرقی، اصفهان، ایلام، خراسان‌رضوی، سمنان، قزوین، قم، کرمانشاه، گیلان، مازندران، آذربایجان‌غربی، بوشهر، زنجان، لرستان و همدان برای فعالیت، پروانه بهره‌برداری گرفته‌اند و دارای ظرفیت تولید هستند؛ که تعداد آن‌ها در مجموع به ۱۱۳ واحد می‌رسد. نکته جالب توجه این‌جاست که برخی از واحدهای تولیدی، اقدام به صادرات نیز کرده‌اند.

بر اساس آمار گمرک در سال ۱۳۹۰ حدود پنج میلیون دلار فرآورده­‌های مرتبط با مراقبت از پوست از کشور صادر شده است. حجم صادرات فرآورده‌های پاکیزگی و زیبایی مو نیز به حدود ۹۶۰ هزار دلار، ارزش صادرات بو زداهای بدن و ضد ترشح عرق نیز به کمی بیش از ۳۳۰ هزار دلار رسیده است.در کنار تولید محصولات آرایشی و بهداشتی تولید داخل، نخستین دپارتمان تخصصی محصولات آرایشی و بهداشتی ارگانیک توسط شرکت دارویی و بهداشتی دکتر عبیدی نیز شروع به فعالیت نموده است. این در حالی است که در بازار منطقه، هیچ کشوری به‌غیر از ترکیه، دانش فنی تولید محصولات آرایشی و بهداشتی ارگانیک را در اختیار ندارد و در کشورهای اروپایی و آمریکایی نیز هنوز عرضه مشخصی از محصولات ارگانیک ارائه نشده است. اولین محصول ارگانیک این شرکت، کرم صورت است؛ که در حال حاضر طبق نیاز کشور حدود سه‌هزار عدد در ماه تولید می­‌شود و فرمولاسیون این محصول، تحت‌تأیید و نظارت سازمان غذا و دارو است.[۱۸][۱۹]

بخش تحقیقات بازار اروپا (یورو مانیتور) نیز چندی پیش اعلام کرد که ارزش بازار محصولات مراقبت از پوست در ایران به‌دلیل تبلیغات و بازاریابی گسترده با رشد ۲۴ درصدی، به بالای صدمیلیون دلار در سال ۲۰۱۰ رسیده است. در این گزارش عنوان ‌شده با رشد جمعیت افراد جوان در ایران و تغییر الگوی مصرف در این کشور، پیش‌بینی می‌شود ارزش بازار محصولات مراقبت از پوست در ایران تا سال ۲۰۱۵ میلادی به بیش از ۴٫۶ میلیارد دلار رسیده باشد.[۲۰]همان‌طور که پیش‌بینی‌ها نشان داده­‌اند، مصرف بی‌رویه­ محصولات آرایشی در کشور رو به افزایش است و تنها راهی که برای حفظ سلامت افراد مصرف‌کننده این نوع محصولات در جامعه باقی می‌ماند، محدود کردن واردات محصولات فاقد نظارت سازمان‌های بهداشتی جهانی، جلوگیری از قاچاق کالا به داخل کشور در این محدوده و حمایت از تولیدکننده داخلی است.

چرا زمانی‌که توان تولید محصولات در داخل کشور به میزان سالانه نهصد هزار تن است، تنها از ۲۳۷ هزار تن از این ظرفیت استفاده می‌شود؟![۲۱] آیا نمی‌توان با ممنوعیت واردات این نوع کالاها به داخل کشور، کمک بزرگی به تولیدات محصولات داخلی از طریق تأمین نیازهای مالی و بازسازی دستگاه‌ها نمود؟! آیا بهتر نیست با جایگزینی محصولات تحت‌نظارت سازمان غذا و داروی داخل کشور و تولید داخلی با محصول فاقد نظارت خارجی حتی با نام معتبر که به‌صورت قاچاق و غیرقانونی وارد کشور می‌شود، به این صنعت تا حد خودکفایی اکتفا نماییم؟!

[۱] Euromonitor

[۳] http://rooz.news/

[۶]MAC

[۷] URBAN DECAY

[۸] BENEFIT

[۱۱]eBay

[۱۲] http://nextshark.com/fake-chinese-makeup-side-effects/

[۱۴] http://www.scambusters.org/cosmetics.html

[۱۷] http://hosnani.com/cosmetic-manufacturers.php

[۲۰] http://www.eghtesadonline.com/

[۲۱] http://radioeghtesad.irib.ir


مکمل‌های ورزشی؛ رویای پوچ

مکمل‌های ورزشی از مکمل‌های رژیمی به‌شمار می‌آیند. برخلاف تصور همه، طبق قوانین ‌FDA، این محصولات نیازی به اخذ گواهی کنترل کیفیت پیش از عرضه در بازار را ندارند. باوجود خلاء قانونی در این زمینه، تولید‌کنندگان این مکمل‌ها راه‌های دور زدن قوانین را خوب می‌دانند.
این روزها شاهد رشد قارچ گونه باشگاههای ورزشی در هر کوی و برزنی هستیم. باشگاههایی که به کعبه آمال نوجوانان و جوانان جویای شهرت تبدیل گشتهاند. فضای باشگاهها به‌گونه‌ای ست که هر تازهواردی را تحت تأثیر قرار میدهد. مربی ورزشی که از هیکلهایی که ساخته است می‌گوید و قول قهرمانی در زمانی نزدیک را به قربانی خود میدهد. دور تند حرکات ورزشی سنگین و رژیمهای غذایی عجیب و غریب آغاز می‌شود و دیر یا زود منجر به خستگی و تحلیل قوای ورزشکار تازه نفس خواهد شد. آن زمان است که مربی ورزشی که ممکن است حتی تحصیلات آکادمیک هم نداشته و یا در خوشبینانهترین حالت در طول کارشناسی تربیت بدنی، به آشنایی با اصول تغذیه در حد دو واحد نائل آمده باشد اقدام به تجویز مکملهای ورزشی با عنوان ” میانبر برای تنومند شدن” مینماید.

خیلی‌ها با این خیال که مکمل‌های ورزشی مانند اسفناج کار می‌کند و مانند ملوان زبل به‌طور ناگهانی قوی و خوش هیکل می‌شوند، رو به مصرف این مکمل‌ها می‌آورند اما واقعاً حقیقت چیز دیگری است. ادعای گزافی نیست که تقریبا همه سالن‌های بدن‌سازی کشور، یک اتاق تزریقات و انبار مکمل هم در پستوهای خود دارند. بسیاری از مکمل‌هایی که در دسترس ورزشکاران قرار می‌گیرد بیشتر در باشگاه‌های ورزشی با دوز‌‌های بالا به‌فروش می‌رسد و یکی از دلایل آن این است که خودشان فروشنده و ذی‌نفع هستند و خیلی از مربی‌ها کار اولشان بیزینس مکمل است به‌ویژه از نوع تقلبی!

کپسول‌های سراب

مکمل‌های ورزشی که با نام مواد نیروزا[۱] نیز شناخته‌ می‌شوند موادی هستند که به بهانه افزایش توان ورزشی به ورزشکاران توصیه می‌شوند و اغلب بدون تجویز پزشک مصرف می‌شوند. تنها بخشی از مکمل‌های غذایی هستند که به شرط اصل بودن و تولید در کارخانه‌های معتبر، ضررهای حاد و آسیب زننده ندارند و به عنوان تامین کالری‌ وعضله سازی طبیعی، به کار می‌روند. از این دسته، می‌توان به پروتئین‌ها، آمینواسیدها، کربوهیدرات‌ها، گلوکوز، روغن‌ها، چربی‌ها، ویتامین‌ها و مواد‌معدنی اشاره کرد که در بسته‌بندی‌های استاندارد و توسط شرکت‌های معتبر تولید می‌شوند. پروتئین، بتاآلانین، کراتین، آمینواسید‌های شاخه‌ای-زنجیره‌ای، آمینواسید‌های منفرد مانند گلوتامین و آرژنین، مولتی‌ویتامین، پروتئین وی،کافئین از مکمل‌های ضروری توصیه ‌شده توسط متخصصین تغذیه برای ورزشکاران می‌باشند.[۲] زمانی که یک ورزشکار تحت فعالیت ورزشی سنگین است و به نوعی نمی‌تواند تمام نیازهای تغذیه‌ای‌ خود را در یک مدت کوتاه تامین کند، می‌توان استفاده از دو دسته مکمل ورزشی را به او توصیه کرد. یک دسته از این مکمل‌های تغذیه‌ای، ویتامین‌ها، منابع آهن، کلسیم، پتاسیم و روی، کربوهیدرات‌ها و چربی‌ها هستند. دسته دیگر، مکمل‌های نیروزا هستند که منشأ مغذی آن می‌تواند کافئین، جینسینگ، کراتین و کارتینین[۳] باشد. هرچند مصرف بی‌رویه و نابه‌جا از این دسته مکمل‌ها می‌تواند اثرات منفی جبران‌ناپذیری را روی سلامت شخص به جا گذارد.[۴] اما با افزایش آگاهی ورزشکاران، استفاده از مکمل‌های استروئیدی یا هورمونی، نسبت به گذشته کاهش یافته است و مکمل‌های ویتامینی و کربوهیدراتی و نیز مکمل‌های نیروزای مشتق از اسیدهای آمینه هم‌چون کراتین و کارتینین درصورت استفاده اصولی تحت نظر پزشک متخصص، در شرایط خاص تنها به ورزشکاران حرفه‌ای توصیه می‌شود.

متخصصان این حوزه، اغلب مکمل‌های موجود در بازار را تقلبی می‌دانند؛ و به وضوح نشانه‌های تقلبی بودن این محصولات را در ورزشکاران تازه‌کار این‌طور بیان می‌کنند. نشانه‌هایی نظیر: وجود دانه‌های رنگی، بوی نامطبوع، گلوله شدن پودر کف دست، شیرین بودن، شفافیت بسته‌بندی، دقیق نبودن وزن را دلیل بر تقلبی بودن آن می‌دانند.[۵]تقلب در مکمل‌های بدنسازی دو نوع است. یک نوع از مکمل‌های تقلبی بدنسازی تنها حاوی ۱۰درصد پروتئین است و بقیه مواد آن از شیرخشک و دیگر مواد تشکیل می‌شود اما نوع دیگر مکمل‌های بدنسازی پروتئینی تقلبی حاوی اجزای دارویی بسیار خطرناک است که بسیاری از باشگاه‌های ورزشی، ورزشکاران را به مصرف این مکمل‌ها ترغیب می‌کنند.

هرکول‌های پوشالی

مکمل‌های ورزشی از مکمل‌های رژیمی به‌شمار می‌آیند. برخلاف تصور همه، طبق قوانین ‌FDA، این محصولات نیازی به اخذ گواهی کنترل کیفیت پیش از عرضه در بازار را ندارند. باوجود خلاء قانونی در این زمینه، تولید‌کنندگان این مکمل‌ها راه‌های دور زدن قوانین را خوب می‌دانند. به عنوان مثال به‌وفور مشاهده شده است که نام همه مواد شیمیایی موجود در ترکیب در برچسب محصول ذکر نشده‌ یا میزانی کم‌تر از مقدار واقعی آن نوشته ‌شده‌ وحتی نام ماده ای مشابه به‌جای ماده ممنوعه در محتویات آمده‌است. در صورت مصرف داروهای استروئیدی و هورمون‌های رشد در ورزشکاران نوجوان، می‌تواند منجر به اختلال در رشد و افزایش خطر ابتلا به دیابت و حمله قلبی[۶] شود.

بسیاری از محتویات مکمل‌ها، در ابتدا کاربرد پزشکی داشته‌اند و کسی نمی‌داند که چگونه سر از فرمول‌های مواد نیروزا درآورده‌اند. به‌عنوان مثال ماده‌ DMAA[7]که برای اولین بار در سال ۱۹۴۰ به عنوان داروی ضد احتقان از[۸]FDA‌ مجوز گرفت[۹] از سال ۲۰۰۶ وارد ترکیب مکمل ورزشی با برند ” ژرانامین”[۱۰] شد. بعد از فوت دو سرباز ارتش آمریکا بر اثر مصرف این مکمل، سازمان جهانی ضد دوپینگ[۱۱] آن‌را در لیست ممنوعه قرار داد. سازنده تجاری این مکمل ادعا می‌کند DMAA، ماده‌ای ارگانیک است که ‌از گل شمعدانی تهیه می‌شود. درحالی‌که فرانک لامپ[۱۲] -سخنگوی سازمان محصولات گیاهی آمریکا[۱۳]– اعلام نمود که طبق تحقیقات آن‌ها، این ماده هرگز منشا گیاهی ندارد.[۱۴]

در پژوهشی[۱۵] که در سال ۲۰۱۶ موسسه‌ای تحقیقاتی در نیوجرسی آمریکا انجام داد، حداقل ۱۵ ماده خطرناک در مکمل‌های موجود در فروشگاه‌های ایالت‌متحده شناسایی نمودند.[۱۶] پی‌گیری اثرات این مواد به دنبال شکایات متعدد مصرف‌کننده‌ها صورت گرفت. در ۶۰ فروشگاه در ۱۷ ایالت آمریکا با فروشنده‌های این مکمل‌ها مصاحبه انجام شد و دریافتند که آن‌ها به‌ندرت خطرات بی‌‌شمار این مکمل‌ها را به خریداران گوشزد می‌کنند. همین‌طور مشاهده شد که برخی از این محصولات خطرناک در مطب دکتر‌ها و بیمارستان‌ها به‌فروش می‌رسند. استیو میستر[۱۷]-مسئول شورای تغذیه –[۱۸] اعلام نموده‌ است که مکمل‌های غیر‌استاندارد به طور گسترده در حال فروش هستند که عمده آنان تولیدی شرکت‌های نوپای خرده‌فروش است.

به گفته این پژوهش، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) موسسه‌ای که خیلی‌ها در کشور خودمان، آن‌را خدای استاندارد می‌دانند و تاییدیه آن‌را وحی منزل تلقی‌ می‌کنند، نظارت جدی را بر مکمل‌های ورزشی آن‌طورکه برای داروهای درمانی دارد اعمال نمی‌کند. چنان‌که شواهدی مبنی بر استفاده مشکوک برخی ترکیبات داروئی موجود است. در این مکمل‌ها بدون انجام تحقیقات مجدد بر روی اثرات ترکیب جدید، به آن‌ها تاییدیه داده شده‌است.[۱۹]

استفاده از مکمل‌ها به صورت خودسرانه و نادرست به خصوص در ترکیبی با داروها می‌تواند مضر و حتی تهدید کننده حیات باشد.[۲۰] بسیاری از این مکمل‌ها به واسطه منشأ استروئیدی و درواقع هورمونی، عوارض جبران‌ناپذیری را به‌جا می‌گذارند. از اصلی‌ترین عوارض این مکمل‌ها، تاثیراتش روی سیستم جنسی و در واقع غدد ترشح‌کننده تستوسترون-هورمون مردانه- است. افرادی که از این مکمل‌ها استفاده می‌کنند، به تدریج با کم شدن ترشح هورمون مردانه در بدنشان، دچار ناتوانی جنسی و حتی عقیمی می‌شوند.[۲۱]

مکمل‌های مجاز تنها برای ورزشکاران حرفه‌ای و در مقاطعی که در اوج فعالیت‌های ورزشی و عضله‌سازی هستند، توصیه می‌شود. با این حال ورزشکاران نباید از یاد ببرند که مصرف بی‌رویه این داروها می‌تواند منجر به افزایش فشار خون و نیز افزایش اوره و کراتین (دفع پروتئین) در خون شود و این عوامل نیز زمینه اختلال عملکرد در کلیه‌ها خواهد‌شد. به همین دلیل توصیه می‌شود، ورزشکارانی که مکمل‌هایی چون کراتین را مصرف می‌کنند، به صورت دوره‌ای- هر شش ماه یا یک سال -آزمایش خون بدهند تا متعادل بودن فاکتورهای خونی در آنها بررسی شود[۲۲]

در میان مکمل‌های تغذیه‌ای، مکمل‌های پروتئینی پرمصرف‌ترین مکمل است که ممکن است با املاح و ویتامین‌ها غنی شده باشد. درصد پروتئین‌ها در مکمل‌های مختلف از ۲۵ تا ۹۷ درصد می‌باشد. نکته مهم این است که مصرف پروتئین بیش از نیاز بدن ضرورتا منجر به تولید ماهیچه نمی‌شود.[۲۳] دریافت پروتئین ایجاد اوره می‌کند و ترکیبی سمی است و به دلیل اینکه اوره باید از طریق ادرار دفع شود توصیه می‌شود که در دریافت بالای پروتئین حتما دریافت مایعات نیز افزایش یابد. نکته دوم این است افرادی که قصد ورزش حرفه‌ای ندارند و صرفا برای سلامت و تناسب اندام ورزش می‌کنند اساسا ممکن است نیازی به دریافت مکمل‌ها نداشته باشند و یک رژیم غذایی منظم، نیازهای آنها را کاملاً برطرف می‌کند و تقریبا نیاز به هیچ گونه مکملی در مقایسه با افراد عادی نخواهند داشت.

بسیاری از ورزشکاران بدنسازی، هورمون مصرف می‌کنند اما یادمان باشد هورمون یک ماده تنظیم کننده است. هورمون رشد در زمان رشد یک افزایش ترشح دارد برای اینکه رشد طولی داشته باشیم و از بعد از بلوغ نیز ترشح آنها کاهش پیدا می‌کند چرا که صفحات استخوان بسته می‌شوند اما این هورمون بر متابولیسم قند خون و توزیع چربی در بدن اثر دارد و اگر فردی کمبود هورمون رشد در بدن نداشته باشد با مصرف اضافه آن یک نوع بیماری عامدانه‌ای در بدن خود ایجاد می‌کند.

بنابر گزارشات، برخی از ورزشکاران در باشگاه‌ها به خود انسولین تزریق می‌کنند که بسیار خطرناک است یا برخی از ورزشکاران به صورت هفتگی ناندرولونیا سوماتزریق می‌کنند. حتی برخی از داروهای استروئیدی که برای تزریق به اسب است، استفاده می‌کنند تا رشد ماهیچه‌ای داشته باشند که در بهترین حالت، منجر به تولید مصنوعی ماهیچه خواهد‌شد و از آن‌جا که ماهیچه تابع فعالیت بدنی است به سرعت تبدیل به بافت چربی می‌شود. چاقی مفرط خوشبینانه‌ترین اتفاقی است که ممکن است برای این افراد رخ دهد ولی جسته گریخته می‌شنویم که این افراد جان خود را نیز از دست می‌دهند.

میزان آهن موجود در برخی از مولتی ویتامین مینرال‌ها بالا است و مصرف آهن اضافی و تجمع آن در بدن می‌تواند شانس ابتلا به بیماری‌های قلبی وعروقی و برخی از بیماری‌های بدخیم را افزایش دهد. مصرف زیاد مکمل‌های پروتئینی می‌تواند فشار را در دو طرف نفرون‌های کلیه افزایش دهد و گفته می‌شود پروتئین مازاد بر نیاز، ممکن است در درازمدت به کلیه آسیب برساند و بالاخره آسیب‌های کبدی نیز دراثر مصرف بی‌رویه مکمل‌های پروتئینی ناگزیر خواهد‌بود.‌[۲۴] یادمان باشد در ورزش‌های قدرتی به دلیل واکنش‌های شیمیایی خاصی که در بدن رخ می‌دهد اندام‌ها تحت فشار پایین اکسیژن قرار می‌گیرند و به همین دلیل عروق شروع به رشد می‌کند و فاکتورهای رشد ترشح می‌شود و ماهیچه نیز به همین ترتیب رشد پیدا می‌کند در این شرایط اتفاقاً خون‌سازی نیز معمولا تحریک می‌شود لذا کم‌خونی در ورزشکاران شایع نیست و در بسیاری از مواقع نیز پرخونی دارند.

مطالعات زیادی بر روی مکمل کراتین انجام گرفته است که نشان داده مصرف کراتین باعث احتباس آب در بدن می‌شود.درباره اثرات مصرف طولانی مدت مکمل‌ها در مقادیر بالا مطالعه چندانی صورت نگرفته است لذا نمی‌توانیم قضاوت قطعی در این خصوص کنیم که آیا مصرف مکمل‌ها بی‌ضرر است و یا عوارضی در پی خواهد‌داشت. مصرف مکمل‌ها دوزی دارد و برمبنای فعالیتی که ورزشکار انجام می‌دهد باید دوز – با دقت نانو گرم- تعیین شود.[۲۵]تعدادی از سازمان‌های ورزشی قوانینی سخت‌گیرانه برای شرکت‌کنندگان در‌نظر‌گرفته‌اند. لیگ فوتبال جهانی (NFL)، مجمع جهانی ورزشکاران دانشجو (NCAA) و کمیته بین‌المللی المپیک (IOC) مصرف استروئید‌ها، افدرا[۲۶]، آندروستندیون[۲۷] را برای ورزشکارانشان ممنوع کرده و جرائمی را برای مصرف‌کنندگان در نظر گرفته‌اند.[۲۸]

در ایران نیز مکمل‌های ورزشی که با پروانه وزارت بهداشت در داروخانه‌ها توزیع می‌شوند، فاقد هر گونه مواد دوپینگی هستند و وزارت بهداشت در صورت مشاهده هر گونه مواد دوپینگی در داروخانه‌ها، به شدت با آن برخورد می‌کند.[۲۹] اما مکمل‌‌های ورزشی که به صورت غیرمجاز و قاچاق وارد کشور می‌شوند و در باشگاه‌های ورزشی و بین ورزشکاران توزیع می‌شوند، به احتمال زیاد حاوی مواد غیرمجاز هستند و اگر وزارت بهداشت با این نوع مکمل‌ها مواجه شود، به شدت با آن برخورد می‌کند و آنها را جمع‌آوری می‌نماید.[۳۰]

این گروه از مکمل‌ها در صورتی که زیاد استفاده شوند، می‌توانند برای ورزشکار مشکل‌ساز و حتی دوپینگ محسوب شوند. مانند: دی‌هیدروکسی اپی اندروسترون[۳۱]افدرین- آندرواستندیون- سیبوترامین- متیل هگزامین- پرو هورمون‌ها- تریبولوسxاز منابع ایرانی آمار مرگ‌و‌میر ناشی از مصرف مکمل در دست نمی‌باشد. اما در مصاحبه‌های متعددی بر بالا رفتن تعداد آن بدون ذکر آمار صریح، اشاره شده است. در منابع خارجی تنها آمار محدودی که قطعاً از آمار واقعی بسیار کم‌تر است در رسانه‌ها اعلام شده‌است. لازم به ذکر است که به دلیل خاموش عمل کردن اثر تخریبی این مواد، بررسی اثر مستقیم آن‌ها به راحتی انجام نمی‌شود و تنها موارد اندکی که رابطه مصرف مکمل و فوت غیر قابل انکار است در رسانه‌ها منتشر شده‌اند.آمار مرگ و میر ناشی از مکمل‌های ورزشی که از منابع خارجی به‌دست آمده‌اند:

  • مرگ ملوان نیروی دریایی ۲۲ ساله استرالیایی بر اثر مصرف مکمل ورزشی خریداری شده از عمان (ژوئن ۲۰۱۶)[۳۲]
  • مرگ بازیکن هاکی ۱۷ ساله آمریکایی بر اثر مصرف قرص‌های کاهش وزن با نام DNP (سپتامبر ۲۰۰۲)[۳۳]
  • مرگ یک استرالیایی، دو هفته پس از مصرف داروی لاغری، بر اثر عوارض شدید کبدی (فوریه ۲۰۱۶)[۳۴]
  • مرگ دونده ماراتن ۲۳ ساله انگلیسی حین مسابقه بر اثر مصرف مکمل ورزشی (آوریل ۲۰۱۳)[۳۵]
  • مرگ دو سرباز ارتش آمریکا بر‌اثر مصرف مکمل‌های ورزشی منجر به ایست قلبی (فوریه ۲۰۱۲)[۳۶]
  • مرگ یک سرباز ارتش آمریکا بر اثر مصرف مواد نیروزا در افغانستان (مارس ۲۰۱۳)[۳۷]

همیشه پای یک مافیا در میان است

صنعت مکمل‌های ورزشی تنها در ایالات‌متحده سالیانه ۲۸ بیلیون دلار درآمد فروش داشته است.[۳۸] در ایران نیز طبق آمارهای رسمی ۷۰ درصد مکمل‌های ورزشی که عرضه می‌شود دارای مواد تقلبی، غیرمجاز و مخدر است و کشورهایی که نظام توزیع ندارند از جمله کشور ما در معرض خطر آن قرار دارند.[۳۹] سازمان‌دهی مکمل‌های ورزشی از سال گذشته از سوی وزارت بهداشت آغاز شده اما عملاً اقدامات کافی نیست. نظارت بر محل توزیع این مواد نیز ضروری می‌باشد چنان‌چه شاهد فروش این مکمل‌ها در عطاری‌ها و فروشگاه‌ها هستیم در حالی که تنها محلی که باید این مکمل‌ها به فروش برسد داروخانه‌ها هستند.[۴۰]

اواخر تابستان سال گذشته بیش از هر زمانی هشدارهای وزارت بهداشتی‌ها نسبت به داروهای مکمل تقلبی و قاچاق افزایش یافت به حدی که شهریور ماه، رسول دیناروند، معاون وزیر و رئیس سازمان غذا و دارو، نسبت به وضعیت بد مکمل‌های تقلبی و قاچاق در حوزه مکمل، هشدار داد و گفت: «با همکاری وزارت ورزش، باشگاه‌های ورزشی را از مکمل‌های تقلبی پاک می‌کنیم.» اما این انتهای ماجرا نبود. میزان واردات مکمل‌ها به کشور که بنا بود محدود شود در سال ۹۳ به ۹۸ میلیون یورو رسید. هرچند که این آمار نسبت به سال‌های قبل بسیار پایین‌تر است، اما شاهد تنوع بیشتری در آنها هستیم.

برخی سفر رونی کلمن به ایران[۴۱]– اسطوره عضله‌سازی و دلال مکمل‌های بدنسازی – را مقدمه‌ای برای رسمی شدن مافیای مکمل‌های ورزشی دانستند. رونی کلمن حالا در دوران بازنشستگی‌اش مشغول فروش مکمل‌های بدنسازی به جوانان -عمدتاً شرقی- مشتاق بدنسازی است.با وجود این‌که تعرفه ورود مکمل‌ها به کشور بسیار پائین و حدود چهار درصد است اما قاچاق آن به کشور در سطح بسیار وسیعی انجام می‌گیرد. مکمل‌های قاچاق غالباً تقلبی بوده و از کیفیت پایینی برخوردار هستند. بزرگ‌ترین عامل گرانی این گونه مواد، دخالت واسطه‌ها و دلالان است چرا که تا این مکمل‌ها به دست مصرف کننده برسند معمولاً دو تا سه دست جا‌به‌جا شده و هر واسطه بین ۱۰ تا ۱۵ هزار تومان سود به جیب می‌زند. با یک حساب سرانگشتی می‌توان نتیجه گرفت که مکمل با دو تا سه برابر قیمت به دست مصرف کننده می‌رسد و دلالان سود هنگفتی را نصیب خود می‌کنند[۴۲]. اخیراً یک سری افراد سودجو به صورت غیر قانونی در ایران و برخی از کشورهای همسایه شروع به تولید مکمل‌های ورزشی تقلبی کرده‌اند و این مواد را در بسته بندی‌هایی با مارک خارجی به دست مصرف کنندگان می‌رسانند.[۴۳]تا دو سال گذشته، قاچاق این فرآورده‌ها ۲۰ درصد بود اما به علت مصرف و تقاضای زیاد از این محصولات، قاچاق آن‌ها نیز افزایش یافته است. مصرف مکمل در ایران یک درصد مصرف مکمل دنیا را تشکیل می‌دهد و این در حالیست که رشد ۴۰ درصدی مصرف مکمل غیرمجاز را سالانه در کشور شاهد هستیم. ۲۵ درصد حجم مکمل‌ها در اروپا که به هورمون آغشته است از کشورهای هند و چین قاچاق شده و متاسفانه به ایران نیز قاچاق می‌شوند[۴۴].

هماهنگی بین دستگاه‌های مختلف مسئول در این زمینه، تنها راه مبارزه با افزایش داروهای مکمل قاچاق و تقلبی خواهد بود. وزارت ورزش و جوانان باید در این زمینه پیشقدم شوند و با همکاری سایر نهادها مانند نیروی انتظامی و اماکن اقدامات لازم را انجام دهند تا بتوان از این نظر یک امنیت نسبی ایجاد کرد. نبود همکاری لازم بین دستگاه‌ها و درست انجام ندادن وظایف، از دلایل اصلی به نتیجه نرسیدن تلاش‌های قبلی است. [۴۵]هم‌چنین علاوه بر لزوم همکاری‌ بین سازمانی، لزوم کنترل کیفی و تشخیص اصالت ترکیبات موجود در مکمل‌ها در پیش از دریافت مجوز واردات به کشور ضروری می‌نماید. وجود آزمایشگاه مجهز مرجع، جهت شناسایی و تایید کیفیت محصولات از واجبات کشور ما است که در موارد دیگری هم‌چون داروها و واکسن‌های وارداتی[۴۶] و محصولات تراریخته خلاء آن به شدت احساس می‌شود.

عدم توجه لازم از سوی مسئولین را می‌توان در صحبت‌های یک فروشنده مکمل‌های ورزشی در شهر تهران را دید[۴۷]:

«بیش از ۸۰ درصد محصولاتی که در مغازه‌ِی خود به فروش می رسانم مجاز هستند و سازمان غذا و دارو آ‌ن‌ها را تایید می‌کند اما جامعه ورزشکاری موارد غیرمجاز را هم از ما طلب می‌کند. شرایط سختی به وجود آمده از یک طرف با بازار مصرف روبه‌رو هستیم و از طرف دیگر اجازه فروش مکمل‌هایی مانند برخی از وزن دهنده‌ها یا هورمون‌های نیروزا را نداریم بنابراین این محصولات را به صورت قاچاقی وارد کرده و ما از آنها خریداری می‌کنیم تا به عنوان توزیع کننده به صورت زیرزمینی به دست مشتریان برسانیم. این فروشنده از واردکننده‌ها می‌گوید که تعداد وارد کنندگان مکمل‌های دارویی کم هستند شاید تعدادشان به تعداد انگشتان یک دست باشد اما با لابی‌های گسترده، محصولات خود را قاچاقی وارد کشور می‌کنند. برخی از این وارد کننده‌ها روزگاری خودشان ورزشکار بودند. ترکیبات این محصولات آزمایش نمی‌شوند و بعد از مصرف آن‌ها توسط ورزشکار اثرات آنها مشخص می‌شود اکثر آن‌ها تاریخ مصرف دارند اما گاهی ممکن است به خاطر مشکلات حمل و نقل تا مدت‌ها در انبارها احتکار شوند.»

وی در آخر برخی از واردکننده‌های کلان مکمل‌های ورزشی را نام برد که متاسفانه برخی از آنان از چهره‌های نام‌آشنا و موجه ورزش کشور و حائز سمت‌ در فدراسیون‌های بین‌المللی بودند که در این‌جا از ذکر نام آن‌ها معذوریم.

استفاده ایمن از مکمل‌ها؛ سخت ولی ممکن

با این همه، پیش از مصرف و خرید هرگونه مکمل، مشورت با یک متخصص تغذیه، ضروری است. بهانه‌هایی مانند “می‌خواهم قوی شوم ” و ” افزایش انرژی” دلایل پسندیده‌ای برای مصرف مکمل‌ها نیستند. حتی مصرف خودسرانه مکمل‌هایی باکیفیت بالا نیز چیزی جز اتلاف پول و ضرر جانی به همراه ندارد. پیش از روی آوردن به مصرف مکمل، سبک زندگی ناسالم خود را اصلاح نمایید. رژیم غذایی سالم، استراحت و خواب کافی و پرهیز از مصرف دخانیات و الکل در کنار تمرین‌های منظم و برنامه‌ریزی‌شده بهترین جایگزین برای مصرف مکمل‌های ورزشی خواهد بود.[۴۸][۴۹]

[۱] ergogenic aids

[۳] دو ماده که مشتق از اسیدهای آمینه هستند.

[۴] دکتر سید علی کشاورز، مدیر گروه تغذیه و بیوشیمی دانشگاه علوم پزشکی تهران

[۷] ۱,۳-dimethylamylamine

[۸] Food and Drug Administration

[۹] دکتر Eli Lilly

[۱۰] Geranamine

[۱۱] World Anti-Doping Agency

[۱۲] Frank Lampe

[۱۳] The American Herbal Products Association

[۱۵] Kathleen O’BrienNJ Advance Media for NJ.com

[۱۷] Steve Mister

[۱۸] The Council for Responsible Nutrition

[۲۰] بهزاد محمدیان، کارشناس ارشد تغذیه و رژیم‌درمانی، عضو انجمن تخصصی تغذیه ورزشی استرالیا و عضو کمیته پزشکی آکادمی ملی المپیک و پارالمپیک

[۲۱] دکتر محمدرضا صفری نژاد متخصص نورولوژی، در مصاحبه با وب‌سایت سلامت نوز

[۲۳] دکتر آریا جنابی، فوق تخصص کلیه و عضو حیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران

[۲۴] دکتر تیرنگ نیستانی دانشیار انستیتو تحقیقات تغذیه کشور

[۲۶] ephedra

[۲۷] androstenedione

[۲۹] هدایت حسینی، مدیرکل نظارت بر مواد غذایی، آرایشی و بهداشتی وزارت بهداشت

[۳۰] هدایت حسینی، مدیرکل نظارت بر مواد غذایی، آرایشی و بهداشتی وزارت بهداشت

[۳۱] DHEA

[۳۹] عباس کبریایی

[۴۱] اردیبهشت ۹۴

[۴۲] دکتر صفورا محبی، مدیر دارو و مواد مخدر معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی فسا

[۴۴]‌ حسن شکوهی -رییس اتحادیه واردکنندگان مکمل‌های غذایی روز یکشنبه در نشست خبری دومین همایش مکمل‌های غذایی و رژیمی

[۴۵] دکتر دیناروند -رئیس سازمان غذا و دارو

[۴۶] به مقاله واکسن؛ ایمنی‌زا یا ایمنی زدا رجوع شود

[۴۷] مصاحبه نگارنده با مهدی- صاحب فروشگاه مکمل‌های ورزشی در خیابان پیروزی تهران

ویتامین‌های بی‌خاصیت

برخلاف ویتامین‌های طبیعی، همیشه برای بدن قابل‌جذب نیستند و استفاده از این‌ها در بسیاری از موارد موجب عدم‌شناسایی آن‌ها در بدن و در نتیجه دفع یا انباشته شدن آن‌ها در اندام‌های حساسی نظیر کبد، پوست، کلیه و بافت چربی مغز می‌‌شود و عوارض خطرناکی را نظیر مسمومیت‌های پوستی، عوارض عصبی و ایجاد سنگ‌کلیه به دنبال خواهد داشت.

«ویتا»[۱] در لاتین به معنای حیات است. ویتامین‌ها نقش حیاطی در کنترل فرآیند‌های زیستی دارند.[۲] وجود آن‌ها‌ برای سلامتی بدن و پیش‌گیری از بیماری‌ها لازم است. کمبود ویتامین، عوارض متعددی را از بیماری «آنورکسیا»[۳] (لاغری بیمارگونه) تا چاقی مفرط، عدم کارکرد دستگاه‌های حیاتی بدن، پریشانی عصبی، افسردگی و خستگی موجب می‌شود.

بارها شاهد تأکید مصرف‌کنندگان محصولات ارگانیک، مبنی بر عدم جذب ویتامین‌های مصنوعی در بدن بوده‌ایم؛ چراکه در حالت طبیعی، بدن برای جذب ویتامین‌های ضروری نیاز به «ناقل‌ها»[۴] و عوامل کمکی[۵] متعدد دارد. در صورتی‌که ویتامین‌های مصنوعی‌ طی فرآیند‌های شیمیایی، به‌صورت یک ساختار منفرد، استخراج[۶] می‌شوند و عوامل لازم جهت جذب مناسب بدن را دارا نیستند.

ویتامین‌های مصنوعی؛ مهمان‌های ناخوانده در بدن

این ویتامین‌ها برخلاف ویتامین‌های طبیعی، همیشه برای بدن قابل‌جذب نیستند. عوامل لازم برای جذب کامل ویتامین‌ها در ترکیبات طبیعی به‌صورت مجموعه[۷]‌ موجود هستند و به‌راحتی پس از مصرف، جذب بدن خواهند شد. ولی در ویتامین‌های صنعتی این منفرد[۸] بودن ترکیبات، در بسیاری از موارد موجب عدم‌شناسایی آن‌ها در بدن و در نتیجه دفع یا انباشته شدن آن‌ها در اندام‌های حساسی نظیر کبد، پوست، کلیه و بافت چربی مغز می‌‌شود؛ که انباشته شدن این مواد، عوارض خطرناکی را نظیر مسمومیت‌های پوستی[۹]، عوارض عصبی و ایجاد سنگ‌کلیه به دنبال خواهد داشت.

تولیدکنندگان این ویتامین‌ها از این نکته غافل‌اند که دست آفرینش مسیر جذب آن‌ها را متناسب با طبیعت بدن و با همکاری مجموعه بی‌شماری از عوامل – که به‌صورت هم‌افزا[۱۰] عمل می‌کنند – در کنار هم قرار داده است. مصرف یک ویتامین – که به ‌روش‌های صنعتی تولید شده و به فرم یک مولکول شیمیایی به‌تنهایی وارد بدن می‌شود – در شرایط بسیار ویژه‌ای می‌تواند منجر به جذب شود و در اکثر موارد – چنان‌که گفته شد – راهی جز دفع یا انباشته شدن ندارد. به‌عنوان ‌مثال، در اغلب موارد ویتامین E صنعتی، به شکلی غیر از شکل قابل‌شناسایی بدن[۱۱] ساخته ‌می‌شود؛ که سرنوشتی جز دفع[۱۲] از بدن نخواهد‌ داشت. گذشته از مصرف بی‌فایده و گاه خطرناک این مواد در بدن، ورود مقدار (دوز) بالای[۱۳] این مواد شیمیایی در غلظت‌های بسیار بالاتر از محتوای غذاهای طبیعی، می‌تواند خود عامل مسمومیت شود.[۱۴]

برچسب‌های دروغین سلامت

انجمن حامیان ارگانیک[۱۵] بر این عقیده‌ است که مصرف ویتامین‌های طبیعی می‌تواند برای سلامت بدن بسیار مفیدتر باشد. راه شناسایی ویتامین‌هایی که حاوی ساختار طبیعی هستند، برای مصرف‌کنندگان کار سختی است؛ لذا این محصولات با برچسب[۱۶] «محصول طبیعی»[۱۷] قابل‌شناسایی‌اند؛ اما نکته قابل‌تأمل اینجاست که در صورت وجود تنها ۱۰ درصد محتوای طبیعی در این ترکیبات، اجازه دریافت برچسب محصول طبیعی داده ‌خواهد شد و این به آن معناست که هنوز ۹۰ درصد این محصولات، محتوای سنتتیک دارد.[۱۸]

طعم‌هایی که دیگر تکرار نخواهند شد

در صورت مصرف یک رژیم سالم از مواد طبیعی، می‌توان از دریافت ویتامین‌ها و مواد مغذی موردنیاز بدن اطمینان حاصل نمود؛ اما متأسفانه ۹۵ درصد ویتامین‌ها و مکمل‌های غذایی موجود در محصولات غذایی بازار، به‌صورت مصنوعی و از مواد شیمیایی تولید‌ می‌شوند. درحالی‌که ویتامین‌های طبیعی، بی‌واسطه از منشأ گیاهی آن گرفته می‌شوند. حتماً بارها این سخن را از پدر و مادربزرگ‌ها شنیده‌ایم؛ که میوه‌های امروزی اصلاً طعم و عطر میوه‌های گذشته را نداشته و به قول ایشان، «قوه» ندارند.

بله؛ حق با این عزیزان است. انسان‌ها با مصرف بی‌رویه کودهای شیمیایی، حشره‌کش‌ها و تولید بیش‌ازحد آلاینده‌های صنعتی، ضرر‌های جبران‌ناپذیری را به پیکره نیمه‌جان زمین تحمیل نموده‌اند. این مواد شیمیایی، نه‌تنها خاک را آلوده‌ می‌کنند، بلکه فرسایش خاک را نیز افزایش داده و در نتیجه، محصولات کشاورزی که در این خاک بی‌جان[۱۹] رشد می‌یابند، تنها بخش کوچکی از ارزش ‌غذایی‌[۲۰] میوه‌های دهه‌های پیش را دارا هستند. آب‌وهوای آلوده، بدن ما را از منابع غذایی‌ نظیر آنتی‌اکسیدان‌ها، ویتامین‌ها و مواد‌ معدنی ضروری خالی کرده است. علاوه بر آن، تنش‌های زندگی مدرن در کنار سیستم ایمنی تضعیف‌شده، دریافت ویتامین و مکمل‌های غذایی سالم را ضروری‌تر می‌نماید.[۲۱]

ویتامین ترا ریخته «ث»

طی تحقیقات انجام‌شده، هیچ‌گونه منبع رسمی تاکنون گزارشی از مرگ‌و‌میر مرتبط با مصرف ویتامین‌های تجاری ثبت نکرده ‌است. علت آن نیز عدم وجود مدارک کامل و خاموش عمل کردن این محصولات در طول زمان است؛ اما شواهد مبتنی بر ارتباط این محصولات با گیاهان ترا ریخته، سند محکمی بر مضر بودن آن‌هاست.

تقریباً همه ویتامین‌های C موجود در بازار آمریکا از ذرت‌های تراریخته[۲۲] گرفته می‌شود. این محصول با نام تجاری «آسکوربیک‌ اسید» در سرتاسر آمریکا به فروش می‌رسد و به‌طور گسترده در سایت‌های معتبری هم‌چون «آمازون»[۲۳] نیز فروش بالایی دارد. طی تحقیقات به‌عمل‌آمده، هیچ محصول حاوی ویتامین C طبیعی‌ای در آمریکا یافت‌ نشده ‌است. این در حالی‌ است که به‌وضوح، آب مرکبات تازه و سایر میوه‌ها جایگزین مناسبی برای ویتامین‌های سنتتیک محسوب می‌شود.[۲۴]

چنان‌که ذکر شد، ویتامین‌ها را نمی‌توان به‌عنوان ساختارهای واحد – آن‌ چنان‌که در تولید تجاری وجود دارد – در نظر گرفت. ویتامین‌ها مجموعه‌های فعال زیستی هستند؛ که در کنار سایر بخش‌های فعال، عملکرد خود را انجام می‌دهند. نامی که برای ویتامین‌های تجاری مناسب‌تر است، عنوان «دارو» است. چرا که ویتامینی که به‌صورت جداشده از سایر بخش‌های ضروری خود باشد دیگر عملکرد اصلی خود را از دست ‌داده است. پس بهتر است بار دیگر بر این حقیقت تأکید کنیم که؛«آسکوربیک اسید»، ویتامین C نیست؛ «آلفا توکوفرول»، ویتامین E نیست و «رتینوئیک اسید»، ویتامین A نیست.[۲۵]

رایج‌ترین ویتامین تجاری – که با اقبال گسترده مردم نیز روبه‌روست – ویتامین C است؛ که به‌صورت نوشیدنی و در قوطی‌های شیشه‌ای به وفور در سوپرمارکت‌های سطح شهر موجود است و با شروع فصل سرما، فروش آن چند برابر می‌شود. ضمن این‌که قاچاق بودن یا نبودن آن جای شک دارد، هیچ‌گونه لوگوی استاندارد یا تأییدیه‌ای از سازمان‌های معتبر روی بسته‌بندی دیده نمی‌شود و این در حالی است که هم‌چنان با عدم پاسخ‌گویی مسئولان ذی‌ربط در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و نیز سازمان غذا و دارو در این زمینه روبه‌رو هستیم.[۲۶] هرچند گفته شده‌ که از ابتدای مهر امسال قرار بر این بوده ‌که به‌صورت جدی با عرضه کالاهای قاچاق مقابله و نسبت به جمع‌آوری این نوع کالاها اقدام شود.[۲۷]

بازار داغ ویتامین‌های مصنوعی[۲۸]

تولید صنعتی ویتامین‌های مصنوعی، سود هنگفتی را برای سازندگان آن به‌همراه دارد. به‌طوری‌که تنها مردم آمریکای شمالی بیش از بیست‌میلیارد دلار سالیانه برای خرید ویتامین‌های مصنوعی هزینه‌ می‌کنند.[۲۹] خانواده‌های ایرانی نیز به‌طور متوسط هزینه ثابتی را به خرید انواع ویتامین‌های تجاری اختصاص می‌دهند. مصرف آن در دوران بارداری و شیردهی بانوان و در دوره میان‌سالی به امری رایج تبدیل شده ‌است. در شرایطی که اصل سلامت ویتامین‌های تجاری مورد اشکال است، احتمال تولید این ویتامین‌ها در شرایط آلوده کارگاهی یا با مواد اولیه آلوده،‌ دور از ذهن نیست. تا آن‌جا که شواهدی مبنی بر کاربری ویتامین‌های تجاری به‌عنوان سلاح زیستی[۳۰] و ابزار شیوع بیماری‌هایی نظیر ایدز، سرخجه و سیاه‌زخم موجود است.[۳۱] حال این پرسش مطرح است که این حجم بالای واردات ویتامین، پیش از کسب مجوز، مورد ارزیابی قرار می‌گیرند یا خیر.

آنچه ‌که از صحبت‌های یکی از مسئولین برداشت می‌شود، عدم وجود استاندارد لازم برای مدیریت مکمل‌های وارداتی است.[۳۲] هم‌چنین واردات مکمل‌های غیرضروری به‌صورت بی‌رویه به کشور، از دیگر معضلات است و میزان واردات، ضرورت واردات و امنیت مکمل‌های وارداتی پیش از کسب مجوز واردات، مورد بررسی قرار نمی‌گیرد.عدم وجود مرجعی برای رصد مسائل تغذیه‌ای، خلأ بزرگی را در چرخه واردات و نظارت بر آن موجب شده است. هیچ مرجعی[۳۳] برای بررسی میزان ایمنی غذا و تأیید دقیق سلامت غذای مصرفی – که به‌طور کلی اطلاعات تغذیه کشور در آن جمع‌آوری و تحلیل شود – در کشور وجود ندارد.[۳۴] این در حالی است که در ایالات‌متحده، ١۶ سازمان، غذا را کنترل می‌کنند و در کشور ما تنها متولی این امر، سازمان غذا و دارو و وزارت بهداشت است.[۳۵]

با دیدن این حجم بالای واردات ویتامین‌های تجاری – که مضرات آن را می‌توان بیش از فوائد آن برشمرد – این سؤال پیش می‌آید که با وجود غنای بی‌نظیر تنوع گیاهی در ایران – به‌طوری‌که در هر فصل از سال باکیفیت‌ترین میوه‌ها را که منبع سرشار ویتامین‌ است، در دسترس است – چرا بازهم بر واردات بی‌رویه ویتامین‌ها اصرار می‌شود. درحالی‌که شواهد زیادی مبنی بر ورود غیرقانونی انواع ویتامین‌ها به کشور موجود‌ است. این موضوع، همت ویژه مسئولین را برای فرهنگ‌سازی و ایجاد بینش «بازگشت به محصولات طبیعی»‌‌‌[۳۷] در میان جامعه ضروری می‌نماید

[۱] VITA

[۲] http://www.whfoods.com/genpage.php?tname=nutrient&dbid=109

 Anorexia nervosa [3] (بی‌اشتهایی عصبی)؛ نوعی اختلال روانی در غذا خوردن است که در آن بیمار از خوردن غذا به میزان کافی و با وجود گرسنگی امتناع می‌ورزد.

[۴] transporters

[۵] co-factors

[۶] extraction

[۷]  complex

[۸] isolated

[۹] toxicity

[۱۰] Synergistic operation

[۱۱] l-form

[۱۲] excret

[۱۳] Mega dose

[۱۴] http://www.webmd.com/vitamins-supplements/ingredientmono-1001-

[۱۵] The Organic Consumers Association

[۱۶] label

[۱۷] natural product

[۱۸] http://www.globalhealingcenter.com/natural-health/synthetic-vs-natural-vitamins/

 خالی شدن خاک از مواد معدنی در سال ۱۹۳۶ توسط دولت آمریکا طی یک بیانیه عمومی اعلام شد.[۱۹]

[۲۰] nutrient value

[۲۱] https://www.organicconsumers.org/news/nutri-con-truth-about-vitamins-supplements

[۲۲] GMO corn

[۲۳] Amazon.com

[۲۴] https://theartofunity.com/toxins-in-supplements/

[۲۵] www.thedoctorwithin.com/vitaminc/ascorbic-acid-is-not-vitamin-c/

[۲۶] «سعید درخشانی»، رئیس اتحادیه سوپرمارکت‌ها و مواد پروتئینی در مصاحبه با ایسنا

[۲۷] http://www.isna.ir/news/95062415271/

[۲۸] synthetic vitamins

[۲۹] Brian Clement PhD NMD. Nutri-Con: The Truth About Vitamins & Supplements. The Vitamin Myth Exposed. 2005 December 31

[۳۰] https://books.google.com/books?id=aE8WJvF5Ek4C&pg=PA267&lpg=PA267&dq=vitamin++bioterrorism&source=bl&ots=6XWUT-ENBr&sig=XBUfMFECy_uwoEyjU-jKA6o4K8A&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiljfT44-jPAhVD64MKHcVHDkEQ6AEIaTAJ#v=onepage&q=vitamin%20%20bioterrorism&f=false

[۳۱] https://books.google.com/books?id=vzfv8USkIl4C&pg=PA367&lpg=PA367&dq=vitamin++bioterrorism&source=bl&ots=_GO5IVUfjl&sig=A2QFsvvu6E78k9jq0ZrPTtf0of0&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiU44u_8-jPAhUh0IMKHYdwD-I4ChDoAQgmMAA#v=onepage&q=vitamin%20%20bioterrorism&f=false

[۳۲]  «کوروش جعفریان»، استاد گروه تغذیه دانشکده علوم تغذیه در مصاحبه با نسیم‌آنلاین

[۳۳] وجود یک آزمایشگاه پیشرفته مرجع، بسیار مورد نیاز است.

[۳۴] به مقاله پیشین با عنوان واکسن؛ ایمنی‌زا یا ایمنی‌زدا رجوع شود.

[۳۵] http://www.ghatreh.com/news/nn33354531/

[۳۶] http://www.mashreghnews.ir/fa/news/478377/

[۳۷] Back to nature

بر چسب ها

مطالب مرتبط

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


Close