راهبرد تطهیر پهلوی توسط رسانه‌های فارسی زبان

گرچه حقایق با نادیده گرفتن و تحریف از بین نمی‌روند، امّا تطهیرِ رژیم پهلـوی فرصت‌ها و تهدیدهایی در خود برای انقلاب اسلامی دارد، که در ابعادی وسیعی توسط رسانه‌های فارسی زبان در حال جریان است. این تحریفات ذهنیّت تاریخی مخاطب را به شدّت مورد هجمـه قـرار می‌دهد.


زهرا پاشیده / گروه تاریخ اندیشکده برهان

همواره تطهیر رژیم پهلوی، به عنوان راهبردی اساسی دررسانه های فارسی زبان، مورد توجه و استفاده مخالفان انقلاب اسلامی قرار گرفته و برنامه‌ها و آثار فراوانی در این حوزه، تولید و منتشر می‌شود. که هدف آن خدشه در ذهنیت تاریخی مردم است. در طی فرایند تطهیر رژیم پهلوی توسط رسانه‌های فارسی زبان نظیر رادیو فردا، بی بی سی فارسی، من تو و …، عملکرد شخصیتها و جریان‌های وابسته رژیم پهلوی را، بـه صورت واروونه و کاملاً مثبت و روشن معرفی می‌کنند. این رویکرد، به خصوص در سال‌های اخیر، شتابی مضاعف به خود گرفته و ترویج تاریخ ساختگی دوران پهلوی، به جنگ تمام عیار رسانه‌ای مبدّل گشته است.

تحلیل تاریخی برخی از برنامه‌های تولید و پخش شده در رسانه‌های فارسی زبان دهه اخیر

در مستندهای نظیر «انقلاب ۵۷»، «من و ملکه» » از تهران تا قاهره» » هرگز نخواب کوروش ««رضا شاه»، «محمدرضا پهلوی»، «۳۷ روز «…، سازندگان سعی دارند همه چیز را به نفع شاه و سیاست‌های او جلوه دهند و تمامی عملکردهای او را، به شکل نوعی خدمت صادقانه به میهن، در ذهن مخاطب بنشانند. هم چنین تلاش دارند القاء کنند که زمان پهلوی، دوره‌ای عالی و آرام بوده است. این تحریفات و وارونه نشان دادن حقایق تاریخی بسیار گسترده است.

درمتن پیش رو بخش کوچکی از تحلیل دروغ‌های عنوان شده در برخی از این برنامه‌ها می‌آید.

در مستند از تهران تا قاهره، تأکید بر این است که انقلاب اسلامی، جابه جایی قدرت به وسیله ابرقدرتهای جهانی (امریکا و انگلیس) بوده است. با این استدلال که بر سر مسئله افزایش قیمت نفت با شاه دشمن شده‌اند و نوعی حمله به ایران صورت گرفته است. اشاره می‌شود که نیروهای انقلابی در خارج از ایران آموزش دیده بودند و امام خمینی (ره) و نظام جمهوری اسلامی، دست نشانده خوانده می‌شوند. به انقلابیون، امام و سران انقلاب و نظام جمهوری اسلامی، به صورت کلیشه‌ای، خشونت، بی منطق بودن، قتل و کشتار بیگناهان نسبت داده می‌شود. در مقابل، شاه، دربار و طرفداران رژیم پهلوی، آرام، مهربان و خوش قلب، وطن پرست و متمدن تصویر می‌گردند. در این مستند، این ایده که حکومت ایران، باید شاهنشاهی و ادامه سلطنت پهلوی باشد، طبیعی جلوه داده می‌شود. بدین ترتیب، در این مستند سعی شده با استفاده از گزاره‌های تفسیرگرا و طبیعت‌گرا، واقعیت انقلاب و نظام جمهوری اسلامی و رژیم پهلوی و شاه به گونه دیگری برساخته و روایت شود[۱].

مستند ۳۷ روز، بختیار و امام خمینی (ره) را مقابل هم قرار می‌دهد و مقایسه می‌کند (انسجام موضعی)؛ مقایسه‌ای بر اساس معیارهای بختیار و هم فکرانش. گفتمان فیلم، بختیار را فردی آزادی خواه، منطقی و نماد دموکراسی و مردم گرایی معرفی می‌کند و امام را نماد دیکتاتوری، بی منطقی و … . ذوالنور، از دوستان بختیار در جبهه ملی می‌گوید: دعوای [امام] خمینی و بختیار بر سر قدرت بود. بختیار می‌خواست قدرت را بگیرد و به مردم برگرداند و [امام] خمینی می‌خواست بگیرد و مال خودش کند. آخرین جمله‌ای که از بختیار نقل می‌شود این است که دموکراسی تنها راه نجات ایران است. ایدئولوژی پنهان در این مستند، نمایش دموکراسی بختیار در مقابل آنچه دیکتاتوری امام خمینی خوانده می‌شود، است. در این مستند، صرف نظر از اینکه بختیار نخست وزیر شاه است، سعی می‌شود بختیار فردی مستقل و حتی منتقد برخی سیاست‌های رژیم پهلوی معرفی شود[۲].

 

در مستند هرگز نخواب کوروش، اشاره کوتاهی به مخالفان برگزاری جشن‌ها می‌شود، فیلم از دو فن گفتمانی بهره می‌گیرد: اول، نادیده گرفتن و دوم، توجیه. مخالفان داخلی جشن‌ها، احزاب چپ عنوان می‌شوند با این توجیه که آنها با همه اقدامات شاه مخالف بودند. مخالفان خارجی نیز سازمان‌ها و دولت‌هایی خوانده می‌شوند که از افزایش درآمد نفتی دولت و پیشرفت سریع کشور نگران بودند. اما هیچ سخنی از مخالفت امام، روحانیون، حوزه و دانشگاه به میان نمی‌آید. درحالی که امام خمینی (ره) پیش از برگزاری این جشن‌ها، آنرا ملعبه و مضحکه‌ای برای نمایش هوای نفس شاه دانسته بود. برگزاری این جشن‌های شاهنشاهی به عنوان یکی از اعمال خوب ما (رژیم پهلوی) بزرگ نمایی می‌گردد و با ذکر جزئیات به شرح کامل وجوه مثبت آن پرداخته می‌شود. اما از اعمال بد این رژیم که در همان زمان صورت می‌گرفت، مانند حیف ومیل بیت المال در عین فقر و درماندگی اقشاری از مردم، فساد مالی و اخلاقی دربار و خانواده شاه، قاچاق مواد مخدر و رواج اعتیاد و فساد در بین جوانان از سوی اعضای خانواده شاه و … هیچ صحبتی نمی‌شود. در این فیلم هم تلاش می‌شود از تفاوت و تقابل رژیم پهلوی و نظام جمهوری اسلامی به نفع رژیم پهلوی استفاده شود. در این مستند، شاه پهلوی، میراث دار هخامنشیان و کوروش کبیر، دوستدار حقوق بشر که با افتخار به فرهنگ باستانی خویش درصدد محکم کردن جایگاه ایران در عرصه بین المللی است، نمایش داده می‌شود. عملکرد محمدرضاشاه و افراد دولت و درباره او در این باره بسیار خوب و به جا عنوان می‌شود. آشنایی مردم ایران و دیگر ملل با تاریخ و تمدن و فرهنگ ایران، بازگرداندن هویت ملی به ایرانیان، بیرون آمدن ایران از انزوا و غربت، ایجاد پرستیژ برای ایران و ایرانی و نشان دادن عظمت ایران باستان از مهمترین دلایل برگزاری این جشن‌ها اعلام می‌شود. مخالفت مردم با این جشنها را متأثر از شایعاتی می‌داند که مخالفان شاه در ایران آنها را می‌ساختند[۳].

از ابتدای مستند انقلاب ۵۷ روابط پر رنگ شاه ایران با غرب به خصوص آمریکا- در عرصه‌های مختلف- نمایش داده شد. و در ادامه هر چه به بهمن ۵۷ نزدیک می‌شویم ادعا نمود که این رابطه کم رنگ‌تر و یا حتی تیره شد. با نشان دادن تصاویری از برخی کلان شهرها و به طور خاص برخی خیابان‌های شهر تهران، جاده سازی ها، راه اندازی کارخانه‌های صنعتی و تأسیس دانشگاه‌ها و مراکز فرهنگی سعی نمود مخاطبان را متوجه رشد همه جانبه‌ی ایران و رضایت مردم در دهه ۱۳۵۰ از رژیم شاهنشاهی نموده و فعالیت معترضان را به سبک آشوب و تعرض به اموال عمومی نشان دهد[۴].

مستند «انقلاب ۵۷» مدعی است محمدرضا پهلوی به‌تنهایی توانسته است قیمت نفت را برخلاف میل آمریکا و انگلیس به چهار برابر افزایش دهد. «بعد از این جهش قیمت، برای اولین بار در تاریخ، فروشندگان نفت موضعی قوی‌تر از خریداران آن پیدا می‌کنند و ساختار جهانی قدرت دست خوش تغییر می‌شود. قدرت‌های غربی که دچار بحران شده‌اند، می‌دانند عامل اصلی افزایش قیمت سبد نفتی اپک، ایران است.»(فرازی از نریشن مستند) این بدان معنی است که در عربستان، قطر و  … اراده‌ای برای ایستادگی در برابر زیاده‌خواهی‌های غرب سرمایه‌داری وجود نداشته است. حتی کسانی که اطلاع کمی از ساختار اوپک دارند به‌خوبی می‌دانند که اگر شاه می‌خواست به‌تنهایی تصمیم به افزایش قیمت نفت بگیرد و دیگر اعضای تعیین کننده اوپک همچون عربستان، قطر و … با وی موافق نبودند به‌سهولت می‌توانستند با افزایش سقف تولید خود تولید ایران را پوشش دهند و عملاً اهرم تولید ایران را بی‌اثر نمایند. همراهی همه کشورهای تابع آمریکا در اوپک با چنین تصمیمی بدان معناست که نه تنها واشنگتن با جهش بیش از چهار برابری قیمت نفت مخالف نبوده بلکه خود طراح آن بوده است[۵]

مستند از تهران تا قاهره خوش ساخت و حرفه‌ای ازنظر فنی است. با چینشی حساب شده همراه با موسیقی‌ای تأثیر گذار و حرف‌های شهبانوی فرتوت که آنچنان مظلومانه نشان داده می‌شود و نشان ایران بر روی لباسش نصب شده است تا با تکه پاره‌هایی از فیلم‌ها و تصاویر مختلف، چنان تاریخ را پیش رویت به تصویر بکشد که جای هیچ شک و شبهه‌ای باقی نگذارد که حکومت شاهنشاه و تلاش او برای توسعه ایران حق بوده است و انقلاب علیه او، وحشی گری و جهل مردمی بود[۶].

نتیجه

در کتاب ایران بین دو انقلاب یرواند آبراهامیان آمده:

شمار بی سوادان از سال ۱۳۴۰ به بعد از ۱۳ به حدود ۱۵ میلیون نفر افزایش یافت. کمتر از ۴۰% کودکان کشور دوره دبستان را به پایان رساندند، نسبت معلم به شاگرد در مدارس دولتی رو به کاهش بود، سالانه از بین ۲۹۰.۰۰۰ داوطلب تنها ۶۰.۰۰۰ نفر به دانشگاه راه می‌یافتند و از لحاظ درصد افراد دارای تحصیلات عالی، کشور همچنان یکی از ضعیف‌ترین کشورهای خاورمیانه بود. وضعیت رفاه عمومی از سال ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۵ به طرز وحشت انگیزی تنزل کرده بود. در طی این ده سال، درصد خانواده‌های شهری که در یک اتاق زندگی می‌کردند از ۳۶% به ۴۳% رسید. در سال ۱۳۵۶، ۴۲% از خانواده‌های تهرانی مسکن مناسبی ندارد و تهران با بیش از ۴ میلیون جمعیت، علی رغم درآمدهای زیاد نفتی هنوز سیستم فاضلاب، مترو و حمل و نقل عمومی درستی ندارد. …. بیش از ۷۰ درصد روستاهای کشور هنوز آب تصفیه شده و برق ندارند و بیش از ۶۰ درصد شهرستان‌های آن، بیمارستان مجهز ندارند و هر بیماری از هرجای ایران باید راهی تهران یا شهرهای بزرگ شود[۷]

گرچه حقایق با نادیده گرفتن و تحریف از بین نمی‌روند، امّا تطهیرِ رژیم پهلـوی فرصت‌ها و تهدیدهایی در خود برای انقلاب اسلامی دارد، که در ابعادی وسیعی توسط رسانه‌های فارسی زبان در حال جریان است. این تحریفات ذهنیّت تاریخی مخاطب را به شدّت مورد هجمـه قـرار می‌دهد. اگر مخاطب ایرانی، به عمقِ فجایعِ رژیم پهلوی اگاه نشود، نمی‌تواند برای علل وقـوعِ انقلاب اسلامی و یا استمرارِ آن دلیل موجّه بیابد. همچنین این تطهیر تلاش دارد زمینه سازی برای مقایسـه کارنامه رژیم پهلوی با انقلاب اسلامی، جابه جـایی جایگـاهِ خـائن و خـادم در اذهـانِ عمـومی و در نهایت، القای ناکارآمدی انقلاب اسلامی باشد. ضرورت دارد نقادانه با جریان تطهیر رژیم پهلوی برخورد نمود و با اگاهی بخشی مانع از تثبیت این تاریخ تحریف شده در اذهان شد.

 

 

سایر منابع:

مستند انقلاب ۵۷

مستند هرگز نخواب کوروش

مستند ۳۷ روز

مستند از تهران تا قاهره
[۱] – نزاکتی رضاپور، فرزانه، اسدزاده، مصطفی. سیاست ـ سرگرمی در شبکه ماهواره‌ای «من و تو» تحلیل گفتمان انتقادی پنج فیلم مستند. فصلنامه رسانه‌های دیداری و شنیداری، ص ۹ ـ ۳۰، ۱۳۹۸.
[۲] – همان
[۳] – همان
[۴] – مستند انقلاب ۵۷ کدام واقعیت را تحریف می‌کند، کیهان، ۲۱ بهمن، ۱۳۹۳.
[۵] – فریبی به نام از تهران تا قاهره، خبرآنلاین ـ نویسنده محمدرضا اسدزاده.
[۶]  – وبلاگ شخصی  پژمان اکبرزاده، هرگز نخواب کورش، مستندی بی سند، ۱۳۹۰.
[۷] – آبراهامیان، یرواند، ایران بین دو انقلاب،، نشر نی، ص ۵۴۹، ۱۳۸۴.


این مطلب در برهان منتشر شده و انتشار آن در زنجان سحر به معنای تایید تمام یا بخشی از آن نیست.
برچسب ها
مشاهده بیشتر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لطفا سوال مقابل را پاسخ دهید ؟ *

دکمه بازگشت به بالا
بستن