اقتصادیایرانجهانصفحه اصلیفرهنگی و اجتماعیگزارشویژه

مصرف گرایی لجام گسیخته و ستم غذایی / ایران در جمع دور ریزترین کشورها در بخش مواد غذایی + عکس و فیلم

🔸 آمارهای فائو (سازمان بین المللی غذا) از ضایعات غذا در ایران نشان می‌دهد مردم ایران معادل ۶۰ درصد درآمد نفتی کشورشان و به اندازه ۱۰ کشور اروپایی مواد غذایی به سطل زباله می ریزند.

🔸حجم ضایعات مواد غذایی در ایران معادل ۳۵ میلیون تن و ارزش پولی آن ۱۵ میلیارد دلار است. که نرخ امروز معادل ۲۲۵ هزار میلیارد تومان می باشد. یعنی حدود ۴ برابر بودجه عمرانی کشور در سال ۹۸!!
اگر بودجه عمرانی ما ۴ برابر شود بیکاری ریشه کن می شود.

گزارش تکان‌دهنده فائو از دورریز غذا در جهان/روزانه غذای میلیون‌ها نفر در جهان هدر می‌رود

بیست و چهارم مهر ماه، برابر با شانزدهم اکتبر سالروز جهانی غذا است که به افتخار تاسیس سازمان فائو در سال ۱۹۴۵ نامگذاری شده و در سراسر جهان گرامی داشته می‌شود. این در حالی است که سازمان های بین المللی در روز جهانی غذا به منظور برقراری روابط در زمینه کشاورزی و زمینه سازی برای جلوگیری از فقر و گرسنگی و نابودی محیط زیست، تلاش می کنند. همچنین استفاده از تجربیات، نحوه تغذیه، انتقال فن آوری از کشورهای توسعه یافته به کشورهای در حال توسعه، موجب رونق و پیشرفت در صنعت مواد غذایی در ملل جهان سوم می شود.

فائو یا سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد از سازمان‌های بین‌المللی است که در زمینه توسعه کشاورزی فعالیت دارد. هدف سازمان فائو، بالا بردن سطح زندگی و بهبود تغذیه مردم جهان، توزیع مناسب مواد غذایی در مناطق مختلف جهان و ایجاد امنیت غذایی است. همچنین مبارزه با سوءتغذیه با ارائه اطلاعات لازم به کشورهای مختلف از دیگر اهداف فائو است که بازدهی کشاورزی و سطح تغذیه در جهان را افزایش داده است.

اتلاف مواد غذایی؛ دلیل انتشار ۸ درصد از گازهای گلخانه‌ای

در قرن حاضر سوء تغذیه در بیشتر جوامع به ویژه کشورهای جهان سوم، بحرانی جدی به شمار می آید. در واقع سوء تغذیه یا به عبارتی هرگونه انحراف از تغذیه طبیعی که موجب عدم دسترسی بدن به مواد اصلی و اساسی غذایی می شود یکی از دلایل مهم بیماری های جسمانی و روانی است.

این در حالی است که مشغولیت ذهنی هشتاد درصد از مردم جهان، دست یابی به غذا است، به گونه ای که کمبود غذا و مواد غذایی مورد نیاز بدن برای بسیاری از مردم جهان به مشکلی بزرگ و اساسی تبدیل شده است. با آلودگی و تخریب محیط زیست، مسائل گوناگونی به وجود می آید که در کاهش منابع غذایی جهان مؤثر است.

 گرما و خشکسالی، فرسایش خاک، کاهش نزولات جوی، بارش باران های اسیدی و سیاست های ستمگرانه بعضی از کشورهای قدرتمند در برابر کشورهای در حال توسعه از عوامل گرسنگی و سوء تغذیه مردم جهان به شمار می آیند.

گزارش ها حاکی از آن است که یک‌سوم مواد غذایی در جهان طی جابه‌جایی از محل تولید به محل مصرف از بین می‌روند. این در حالی است که ۸۰۰ میلیون نفر در جهان به سوءتغذیه دچار هستند. این اتلاف و دورریز مواد غذایی سالانه ۹۴۰ میلیارد دلار به اقتصاد جهان لطمه وارد می‌کند. هچنین بررسی های صورت گرفته نشان می دهد که دلیل انتشار ۸ درصد از گازهای گلخانه‌ای، اتلاف و دورریز مواد غذایی است

گزارش تکان‌دهنده سازمان فائو از دورریز غذا

آمارهای منتشر شده از سوی سازمان جهانی خواربار و کشاورزی نشان می‌دهد درحالی که میلیون‌ها انسان در جهان با مشکل گرسنگی دست و پنجه نرم می‌کنند، هرساله بخش مهمی از تولید غذای جهان در زنجیره توزیع، برداشت و مصرف به هدر می‌رود. بر اساس جدیدترین برآورد این نهاد بین‌المللی یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون تن از مواد غذایی و محصولات کشاورزی تولیدی در جهان طی یک سال از بین می‌رود که این رقم معادل تولید ۲۸درصد از کل زمین‌های کشاورزی است.

بر این اساس ۳۰ درصد غلات، ۲۰ درصد لبنیات، ۳۵ درصد ماهی و غذاهای دریایی، ۴۵ درصد میوه و سبزی، ۲۰ درصد دانه‌های روغنی و ۲۰ درصد گوشت تولیدی جهان به هدر می‌رود. همچنین از یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون تن غذایی که به هدر می‌رود حدود ۴۵۰ میلیون تن غلات، ۳۰۰ میلیون تن میوه، ۵۰ میلیون تن گوشت و ۲۰ میلیون تن ماهی است.

طبق گزارش‌های فائو، در جهانی که ۹۰۰ میلیون نفر از جمعیت آن از گرسنگی رنج می‌برند، یک‌سوم از مواد غذایی تولیدشده توسط انسان (بر مبنای محتوای کالریک آن) به هدر می‌رود. تخمین زده می‌شود که تولید این حجم از غذای هدررفته در هر سال متضمن کشت در ۱۹۸ میلیون کیلومتر مربع از اراضی کشاورزی ، صرف ۱۷۳ میلیارد مترمکعب آب شیرین، مصرف ۲۸ میلیون تن کود شیمیایی و تولید گازهای گلخانه‌ای به میزان سه‌هزار و ۳۰۰ تا پنج‌هزار و ۶۰۰ میلیون مترمکعب است.

ایران در جمع دور ریزترین کشورها در بخش مواد غذایی قرار دارد

حدود ۳۵ درصد محصولات کشاورزی در کشور تبدیل به ضایعات می شود که این امر بر خلاف اهداف اقتصاد مقاومتی بوده و نشان از هدررفت سرمایه ملی دارد.
تصویر ایران در جمع دور ریزترین کشورها در بخش مواد غذایی قرار دارد

چندی پیش اسکندر زند معاون جهاد کشاورزی در حاشیه همایش تغذیه سالم تصریح کرد: نبود گواهی تاییدیه برخی مواد غذایی, ضایعات و هدر رفتن سالانه معادل غذای مورد نیاز ۱۵ میلیون نفر و الگوی مصرف نادرست غذا در کشور سه چالش اصلی حوزه غذاست.

وی افزود: افزایش جمعیت، خوش خوراکی و تغییرات اقلیمی تعادل عرضه و تقاضای مواد غذایی را در جهان از بین برده است و تقاضای غذا بیش از عرضه مواد غذایی است. در تولید و عرضه مواد غذایی باید سه نکته اساسی وجود گواهی ایمنی و سلامت، کاهش میزان ضایعات و اصلاح الگوی و نیز اصلاح الگوی آشپزی و بازگشت به طبخ غذا در زمان کافی به جای غذاهای آماده و سریع مورد توجه قرار گیرد.

اما به راستی مشکل کجاست که امروز یکی از نگرانی‌های اصلی کشورها امنیت غذایی بوده و ایران در این زمینه چه کرده است؟

آمارها چه می‌گویند؟

برآوردهای فائو نشان می دهد روزانه به ازای هر نفر ۱۳۴ کیلوکالری غذا در ایران هدر می رود؛ همچنین ۳۵ درصد محصولات کشاورزی تولیدی در کشور تبدیل به ضایعات می شود که این امر بر خلاف اهداف اقتصاد مقاومتی بوده و نشان از هدررفت سرمایه ملی دارد.

آمارهای منتشر شده از سوی این سازمان نشان می‌دهد در حالی که میلیون‌ها انسان در جهان با مشکل گرسنگی دست و پنجه نرم می‌کنند. هرساله بخش مهمی از تولید غذای جهان در زنجیره توزیع، برداشت و مصرف هدر می‌رود.

بر اساس جدیدترین برآورد این نهاد بین المللی ۱٫۳ میلیارد تن از مواد غذایی و محصولات کشاورزی تولیدی در جهان طی یک سال از بین می‌رود که این رقم معادل تولید ۲۸ درصد از کل زمین‌های کشاورزی است.

بر این اساس ۳۰ درصد غلات، ۲۰ درصد لبنیات، ۳۵ درصد ماهی و غذاهای دریایی، ۴۵ درصد میوه و سبزی، ۲۰ درصد دانه‌های روغنی و ۲۰ درصد گوشت تولیدی جهان مشمول هدررفت محصول می شود.
طبق گزارش‌های فائو، در جهانی که بیش از ۹۰۰ میلیون نفر از جمعیت آن از گرسنگی رنج می‌برند، یک‌سوم از مواد غذایی تولیدشده توسط انسان (بر مبنای محتوای کالریک آن) هدر می‌رود.

تخمین زده می‌شود که تولید این حجم از غذای هدر رفته در هر سال متضمن کشت در ۱۹۸ میلیون کیلومترمربع از اراضی کشاورزی کره زمین (تقریباً معادل مساحت کشور مکزیک)، صرف ۱۷۳ میلیارد مترمکعب آب شیرین، مصرف ۲۸ میلیون تن کود شیمیایی و تولید گازهای گلخانه‌ای به‌میزان ۳۳۰۰ تا ۵۶۰۰ میلیون مترمکعب (معادل دی‌اکسید کربن) است.

ایران کجای معادله غذایی قرار دارد؟

بر اساس گزارش ها ایران نیز از جمله کشورهایی است که هرساله درصد بالایی از مواد غذایی تولیدی را هدر می‌دهد. همچنین گزارش‌ها نشان می‌دهد ۳۵ درصد محصولات کشاورزی تولیدی در ایران دور ریز دارد. بر این اساس از ۱۰۰ میلیون تن محصول کشاورزی تولیدی در کشور ۳۵ میلیون تن در سال دور ریخته می‌شود. این رقم معادل غذای ۱۵ میلیون نفر است. در این زمینه می‌توان به ۳۰ درصد ضایعات در نان، ۳۰‌ــ۲۵ (و حتی ۵۰) درصد ضایعات در میوه‌ها و سبزیجات، ۱۰ درصد ضایعات در برنج، ۲۵ درصد ضایعات در خرما و غیره اشاره کرد.

هدر رفت کالای استراتژیکی چون گندم

در همین حال سیدرضا نورانی، رئیس اتحادیه ملی محصولات کشاورزی اظهار داشت: شاید اعلام آمار ضایعات ۳۰ درصدی نان اغراق آمیز باشد. ولی باید روند تولید را از مزرعه تا سفره در نظر گرفت؛ فرسوده بودن ماشین آلات کشاورزی باعث می شود ۴ الی ۵ درصد محصولی همچون گندم در مزرعه باقی بماند و برداشت نشود.

وی افزود: همچنین ۴ درصد گندم هنگام حمل و نقل با کامیونهای قدیمی و۳ الی ۴ درصد در زمان آسیاب آن و در سیلوها هدر می رود؛۱۰ الی ۱۵ درصد ضایعات هم سر سفره ها به دلیل مصرف ناصحیح نان صورت می گیرد.

نورانی با اعلام ضایعات ۱۰ درصدی برنج به عنوان یک محصول استراتژیک در بخش کشاورزی، گفت: بخشی از ضایعات برنج (حدود ۳ الی ۴درصد) در آشپزخانه ها و سر سفره ها و بخشی نیز در فرایند تولید و زمان جمع آوری از شالیزارها است.

وی بیان کرد: در باغات میوه هم ۱۰ الی ۱۲ درصد ضایعات وجود دارد که بخشی از میوه ها هنگام چیدن و بخشی به دلیل ضعف در صنعت فرآوری و بسته بندی تبدیل به ضایعات می شوند.

نورانی تصریح کرد: برای جلوگیری از ضایعات در بخش کشاورزی لازم است از فن آوری های روز دنیا بهره‌مند شویم و باید صنایع تبدیلی، بسته بندی و سردخانه ها را برای مصرف داخلی و صادرات اصلاح کرد.

ضایعات میلیاردی کشاورزی تهدید امنیت غذایی در تحریم/ هدر رفت سالانه ۹.۳میلیارد مترمکعب آب با دورریز کشاورزی

ضایعات میلیاردی کشاورزی تهدید امنیت غذایی در تحریم/ هدر رفت سالانه 9.3میلیارد مترمکعب آب با دورریز کشاورزی

بر اساس آمار سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) رتبه نخست هدر رفت ضایعات محصولات میوه و تره بار به ایران اختصاص دارد. این سازمان میزان ضایعات محصولات کشاورزی در ایران را ۳۰درصد اعلام کرده است به این معنا که از حدود ۱۱۷میلیون تن تولیدات محصولات کشاورزی در ایران سالانه ۳۰ میلیون تن آن در هنگام و پس از برداشت از بین می‌رود! این حجم از هدر رفت محصولات کشاورزی قابل پذیرش نیست، اما اکنون که تحریم ها فشار بر اقتصاد کشور را افزایش داده است کاهش ضایعات کشاورزی برای حفظ امنیت غذایی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. اما چه باید کرد؟

برآورد وزارت جهاد کشاورزی نشان می‌دهد ضایعات بخش کشاورزی و موادغذایی سالانه به طور تقریبی می‌تواند بین ۱۶ تا ۱۸ میلیون نفر را سیر کند. در جهان حداقل ۸۶ کشور با جمعیت زیر ۱۸ میلیون نفر وجود دارد که ضایعات کشاورزی ایران می‌تواند پاسخگوی نیاز غذایی آن‌ها یا حتی بیش از نیازشان باشد از جمله این کشورها هلند با جمعیت کمی بیش از ۱۷ میلیون نفر، سوئد با جمعیت ۱۰ میلیون ۲۳۰ هزارنفر و اتریش با جمعیت ۸ میلیون نفر است.

نکته قابل تامل دیگر در ضایعات کشاورزی میزان آبی است که با دور ریز محصولات از دست می‌رود. به گفته مسئولان وزارت جهاد کشاورزی سالانه ۹٫۳ میلیارد مترمکعب آب همراه با ضایعات کشاورزی هدر می‌رود. هدر رفت این میزان آب همراه با دور ریز محصولات کشاورزی در حالی است که برای کشور خشکی مانند ایران هر مترمکعب آب هم حیاتی است.

اما آنچه در این مقطع زمانی توجه به کاهش ضایعات کشاورزی را صدچندان می‌کند تشدید تحریم‌ها بر علیه کشور ما است چرا که تحریم‌ها می‌تواند امنیت غذایی و در نهایت امنیت ملی کشور را تهدید کند.

تشدید تحریم‌ها مواد اولیه تولید را گران و هزینه تمام شده را افزایش داده است، در این شرایط بخشی از هزینه تولید را می‌توان با بهبود بهره وری، افزایش کیفیت و کمیت جبران کرد. به این ترتیب غذای ۱۶ تا ۱۸ نفر به جای سرازیر شدن به سطل زباله وارد بازار می‌شود و در پی عرضه بیشتر قیمت‌ها نیز متعادل تر می‌گردد.

مستند دور ریختن مواد غذایی و معضلات آن

دانلودکنید 

 

بحران جهانی غذا و ستم به غذایی

امروزه، بحران غذا (Food Crisis) مسئله‌ای مهم و اساسی در جهان است. کشورهای زیادی در جهان وجود دارند که نه‌تنها مردمان‌شان از بحران غذایی رنج می‌برند، بلکه بعضاً دولت‌های آن‌ها با اعمال سیاست‌های بی‌خردانه و بی‌رحمانه در قبال بازار و مواد غذایی، بیش از پیش عمق فاجعه و بحران غذایی آن کشور و یا کشورهای تأثیرپذیر از آن را تعمیق می‌بخشند. کشورهایی مانند کشورهای فقیر آفریقایی و کشورهای آمریکای جنوبی با بحران‌های عمیقی از جمله بحران غذا مواجه‌اند؛ بحران‌هایی که به‌خاطر قرار داشتن تحت استعمار کشورهای امپریالیستی‌ و چپاول منابع و ثروت ملی آن‌ها، یا سیاست‌های اقتصادی فریدمنی آمریکایی که ثمره آن، سرقت منابع حیاتی و نهادهای عظیم این کشورها توسط کاپیتالیست‌ها و سرمایه‌داران‌‌شان است و یا اعمال تحریم‌های ظالمانه آمریکایی بر این کشورها به‌وجود آمده است.

آمارهای جهانی همواره از بحران همیشگی غذا در تمام نقاط جهان حکایت دارند. طبق آمارها، از حدود ۳/۷ میلیارد نفر جمعیت کره‌ زمین، حدود ۷۹۵ میلیون نفر دچار فقر غذایی هستند. به‌عبارت دیگر، از هر ۹ نفر، یک نفر به بحران گرسنگی یا کمبود غذایی دچار است. از این تعداد، حدود ۷۸۰ میلیون نفر گرسنه در کشورهای جهان‌سومی (در حال توسعه) هستند و بقیه – یعنی حدود پانزده میلیون نفر – در کشورهای توسعه‌یافته به سر می‌برند. هم‌چنین سازمان جهانی غذا، فائو (FAO) آماری مبنی بر وجود یازده میلیون گرسنه در کشورهای توسعه‌یافته ارائه می‌دهد.[۱]

بر این اساس، بیش‌ترین جمعیت گرسنگان و فقیران غذایی، مربوط به کشورهای آفریقایی است. ۲۳۵ میلیون نفر از این تعداد در قاره آفریقا – که حدود ۲۲۰ میلیون آن مربوط به کشورهای پایین صحرا می‌شود – است. هم‌چنین جنوب آسیا – که شامل کشورهایی هم‌چون هندوستان، پاکستان و افغانستان می‌شود – دارای گرسنگانی به میزان ۲۸۰ میلیون نفر است. بر اساس آمار سال ۲۰۱۵ سازمان فائو، ۳۶ میلیون نفر گرسنه در کشورهای آمریکای جنوبی و حوزه کارائیب وجود دارد.

اما اگر به سراغ کشورهای توسعه‌یافته – خصوصاً آمریکا – برویم، آمار جالب و تأمل‌برانگیری خواهیم دید. بر اساس آمار سازمان غذا و داروی آمریکا، از کل جمعیت این کشور، حدود ۱۳%، یعنی نزدیک به ۱۶ میلیون خانوار در سال ۲۰۱۵ دچار فقر و فقدان امنیت غذایی بودند.[۲] از طرف دیگر، میزان افرادی که در آمریکا در فقر به سر می‌برند، حدود ۴۳ میلیون نفر تخمین زده شده است. این، تمام ارزیابی‌ها و مستنداتی است که سازمان‌های غذا و داروی آمریکا و یا فائو ارائه داده‌اند. نکته دیگر در این مسئله، آن است که بسیاری از فقیران و گرسنگان جهان بی‌خانمان‌اند و از این رو، در بسیاری از مواقع، یافتن چنین افرادی و به‌دست آوردن اطلاعات دقیق از این دسته امکان‌پذیر نیست؛ لذا ما باید این آمارها را به‌عنوان حداقلی در نظر بگیریم. در پی این بحران گرسنگی آمریکا، بسیاری از سازمان‌های مردم‌نهاد و افراد خیر مراکزی جهت اطعام گرسنگان ایجاد کرده‌اند ولی این مراکز جواب‌گوی این خیل عظیم نیست و همچون مقیاس قطره و دریاست.

هیولای بی‌رحم بازار

مکاتب اقتصادی بزرگ دنیا، همواره در مورد بازار و کنترل آن نظریات مختلف و متعددی داشته‌اند. یکی از مکاتب بزرگ اقتصادی دنیا که بسیاری از کشورها آن را مبنای سیستم اقتصادی کشورشان قرار داده‌اند، سیستم «کینز»[۳] و «نئوکینزی»[۴] است.[۵] در اقتصاد نئوکینزی، نگاه بر کنترل بازار و دست دولت برای هدایت آن و جلوگیری از به‌ بی‌راهه رفتن آن است؛ زیرا بر این باورند که بازار خصوصی، گاه با رفتارهای خود موجب تخریب و آسیب به سیستم اقتصادی کشور خواهد شد.

مکتب اقتصادی دیگر که در بسیاری از کشورها – خصوصاً آنان‌که تحت نفوذ عمیق ایالات‌متحده هستند و یا آمریکا بدان‌ها نفوذ استعماری کرده – وجود دارد، مکتب اقتصاد فریدمنی یا بازار آزادی است. میلتون فریدمن[۶] که نوشته‌های وی پیرامون اقتصاد به مکتب اقتصادی «شیکاگو» نیز معروف است، بر آزادی بی‌حدوحصر معتقد است و می‌گوید که بازار، خود می‌داند که چگونه خودش را کنترل کند؛ اما بر عکس تجربه چنین مکتبی چیزی جز چپاول و غارت منابع کشورهای ضعیف‌تر، افزایش مشکلات مالی بیش‌تر مردم و پر شدن جیب سرمایه‌داران در پی نداشته است. نمونه‌های تاریخی هم‌چون شیلی، آرژانتین و بسیاری از کشورهای دیگری که پس از ورود اقتصاد مدل شیکاگو به سرزمین‌های‌شان، منابع ملی، سازمان‌های خدماتی دولتی و سیستم بهداشت و درمان‌شان با قیمت‌های بسیار ناچیز به دست سرمایه‌داران آمریکا افتاد؛ ولی در عوض آنان با افزایش چند صد درصدی قیمت خدمات و انرژی، زندگی را بر عرصه مردمان این کشورها تنگ کرده و خون آنان را در شیشه کردند.[۷]

این مکاتب، همگی خوی کاپیتالیستی و سرمایه‌داری را درون خود دارند و همواره بر حمایت بی‌قیدوشرط از سرمایه‌داران و قشر کاپیتال جامعه اصرار می‌ورزند. حمایتی که نه‌تنها منافع مردم طبقه متوسط و ضعیف جامعه را در رأس امور خود قرار نمی‌دهد، بلکه بر سلطه‌طلبی، استعمارگری و کنترل آن دسته از مردم استوار است. سرمایه‌داران فقط سودای کنترل بیش از پیش بازار، افزایش مشتریان و سودآوری افسارگسیخته را سرلوحه کار خود قرار داده‌اند و زندگی و معیشت مردم عادی برای‌شان کم‌ترین اهمیت را داراست.

اما فقط سرمایه‌داران خصوصی متهم اصلی نیستند. سرمایه‌داران دولتی – که یا در مناصب دولتی به سرمایه‌های کلان رسیده و یا قبل از آن به‌علت نفوذ زیاد به‌وسیله سرمایه‌دار بودن‌شان توانسته‌اند در مناصب دولتی و تصمیم‌گیری مهم وارد شوند – نیز از عاملان اصلی چنین وضعیتی هستند. سرمایه‌داران دولتی و یا حامیان کاپیتالیسم نیز به‌مثابه دیگر هم‌نوعان و هم‌کیشان سرمایه‌دار خود، خارج از حیطه دولت(بخش خصوصی) غرق در لذت سرمایه‌داری و ریشه دواندن آن در سیستم حکومتی کشورها هستند. از این رو، به‌وسیله این پیوند نزدیک و منفعت‌طلبانه میان سرمایه‌داری دولتی و سرمایه‌داری خصوصی، حتی در حکومت‌ها و کشورهایی که از مکاتب بازار آزاد خودخواسته و یا حتی تحمیلی پیروی می‌کنند، دخالت‌های دولتی برای تأمین امنیت اقتصادی سرمایه‌داران به چشم می‌خورد.

در اقتصاد فریدمنی و مکتب شیکاگو، دخالت دولتی هیچ‌گونه جایگاهی ندارد و اقتصاددانان این مکتب، از آن به‌شدت ابراز نفرت می‌کنند؛ اما گاه همین دخالت‌های دولتی و دست‌پنهان دولت در بازار( در مقابل “دست پنهان بازار” که آدام اسمیت، اقتصاددان کلاسیک آمریکا آن را مطرح کرد و بسیاری از نظریات فریدمن و هم‌فکران او از آن بهره‌گرفته‌ است)، به کمک سرمایه‌داران بازار آزاد می‌آید. سرمایه‌دارانی که گاه بازار امن و سودآور خود را در خطر سقوط قیمت‌ها به نفع مشتریان می‌بینند، ولی آن را هرگز بر نمی‌تابند. گاه چنین تناقضاتی در سیستم و تاریخ اقتصاد کشورهای مدعی اقتصاد بازار آزاد، لکه‌ای بر پیراهن آنان است و این حقیقت را بیان می‌کنند که حتی کشورهای اقتصاد فریدمنی نیز آن مفاهیم تئوری اقتصاد بازار آزاد را نوعی شعار می‌دانند و هیچ‌چیز نمی‌تواند امنیت سرمایه‌داران آنان را از بین ببرد؛ حتی خود اقتصاد سرمایه‌داریِ بازار آزاد.

یکی از شاخص‌ترین و بی‌رحمانه‌ترینِ این دخالت‌های دولتی، زمانی است که به‌علت افزایش محصولات عرضه‌شده بازار و یا واردشده به کشور، قیمت‌ها در معرض سقوط خواهند بود. این زمانی است که دولت‌های – به اصطلاح – بازار آزادی وارد عمل شده و با از بین بردن و معدوم‌سازی این محصولات، خطر را از بیخ گوش کاپیتالیست‌ها دور می‌کنند. مصادیقی در اثبات اقدامات مداخله‌گرایانه دولت‌ها در سیستم بازار را در ذیل خواهیم آورد.

نابودی گیلاس‌های کشاورزان میشیگان[۸]

یکی از نمونه‌های این دخالت‌ها، مربوط به ایالت میشیگان آمریکاست. میشیگان، یکی از بزرگ‌ترین مناطق کشاورزی و خصوصاً تولید گیلاس در آمریکاست. از این رو، میزان قابل توجهی از گیلاس‌های مورد نیاز این کشور را تولید می‌کند. اما در سال ۲۰۰۹ با دستور دولت و شهردار ایالت میشیگان، کشاورزان مجبور شدند نزدیک به سی میلیون پوند(واحد وزن) از محصولات خود را نابود کنند و به آن‌ها اجازه ورود این محصولات به بازار را ندادند. در این بین، کسانی‌که متضرر شدند کشاورزان بودند و مردمی که مجبور بودند باز هم همان قیمت‌های قدیم را بپردازند. یکی از این کشاورزان متضرر، به تنهایی ۷۲ هزار پوند گیلاس را در کنار جاده اصلی میشیگان – به نشانه اعتراض – ریخت و تابلویی را با مضمون «میشیگان، پایتخت تولید گیلاس جهان» را به نمایش درآورد.[۹]

ریختن گندم‌ها توسط اوکراین در دریا[۱۰]

در یکی دیگر از این موارد، دولت اوکراین برای مقابله با کاهش قیمت‌های بازار، دستور معدوم‌سازی چندین هزار تن گندم را صادر می‌نماید. روزنامه فایننشال‌تایمز، در گزارشی از این واقعه بیان می‌دارد که این اتفاق، میزان بسیار گندمی که می‌توانست در اختیار افراد نیازمند در اوکراین و یا کشورهای دیگر به‌صورت رایگان قرار گیرد، با خوی کاپیتالیستی حکومت اوکراین درون دریا ریخته شد. این، خود یکی از نمادهای ستم غذایی است که در آن، فقرا، گرسنگان و درماندگان هیچ بهره‌ای از این مواد غذایی اضافه نمی‌برند.[۱۱]

معدوم‌کردن چند میلیون تن ذرت در دریا، توسط آمریکا

ایالات‌متحده در اقدامی دیگر و با دستور کنگره، اقدام به دور ریختن چندین میلیون تن ذرت درون اقیانوس کرده است. بار دیگر مسئله بازار در خطر سقوط قیمت‌ها، محصولات بیش از نیاز، واردات بی‌اندازه و سودجویانه، همگی دلیلی بر این اقدام بودند. مجله فوربس در مقاله‌ای این موضوع را عنوان می‌کند که دولت و کنگره آمریکا به‌دلیل وجود تهدید مالی برای سرمایه‌داران آمریکا و سقوط قیمتی که به ضرر آن‌ها تمام خواهد شد، دستور به معدوم‌سازی میزان زیادی از ذرت‌ها را می‌دهد؛ تا قیمت‌ها حتی برای درصدهای محدودی نیز سقوط نداشته باشند.[۱۲]

کلاه‌برداری آمریکا از کشورهای جنوب آفریقا

یکی از وظایف سازمان‌های بین‌المللی، کمک به کشورهای ضعیف و یا در بحران است. این کمک‌ها شامل کمک‌های نقدی و غیرنقدی است؛ که دیگر کشورهای جهان به سازمان‌هایی هم‌چون سازمان‌ملل می‌دهند تا آن‌ها به‌عنوان یک متولی به کشورهای ضعیف و در بحران برسانند. از این رو، در سال ۲۰۰۲ سازمان‌ملل کمک‌های کشورهای دیگر را جهت خرید مواد غذایی مورد نیاز از بازارهای آزاد و رساندن آن‌ها به‌دست مردم آفریقایی مورد استفاده قرار داد.[۱۳]اما بعدتر، در پی شکایت دو گروه فعال در زمینه فعالیت‌های مردمی از آمریکا مشخص شد که سازمان‌ملل، محصولاتی با کیفیت پایین و فراتر از نیاز داخلی آمریکا را که با یارانه‌های دولت تولید شده بودند و کم‌تر از استانداردهای بازار بوده‌اند را خریداری کرده است.

اما مسئله مهم آن است که نه‌تنها آمریکا محصولات فروش‌نرفته و بی‌کیفیت خود را برای جبران هدر رفت یارانه‌های تخصیص‌داده‌شده به کشاورزان خود و هم‌چنین سودآوری از آن با همکاری سازمان‌ملل فروخته، بلکه در معامله خود با این کشورهای فقیر و بحران‌زده حتی اندک تخفیفی در قیمت هم به آن‌ها نداده است. البته که تصور اعطای این محصولات به‌صورت رایگان از طرف آمریکا، امری دور از ذهن و غیرممکن است.[۱۴]

عربستان رکورددار دور ریز غذا در خاورمیانه

تحقیقات جدید نشان می‌دهد سالیانه بیش از هزار میلیارد دلار غذا در خاورمیانه دور ریخته و هدر داده می‌شود.

به گزارش پایگاه اینترنتی فوربز، مطالعات موسسه تحقیقاتی یوگاو (YouGov) نشان می دهد سالیانه بیش از هزار میلیارد دلار [یک تریلیون دلار] غذا در خاورمیانه دور ریخته و هدر داده می شود که عربستان با ۱۳ میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار در جایگاه نخست دور ریز غذا قرار دارد.

کشورهای امارات متحده عربی و مصر رتبه های دوم و سوم بالاترین میزان دور ریز غذا در خاورمیانه را در اختیار دارند.

بر این اساس، ۴۰ درصد از کل زباله های امارات را مواد غذایی و خوراکی تشکیل می دهد.

عربستان، رکورددار دور ریز غذا در خاورمیانه+تصاویر

بالاترین سهم دور ریز غذا در عربستان سعودی، امارات و مصر را رستوران ها  با ۳۲ درصد و جشن های بزرگ و ملی با ۳۰ درصد به خود اختصاص داده اند.

علاوه بر این، مطالعات یوگاو نشان می دهد در این سه کشور تقریبا نیمی (۴۸ درصد) از غذاهای باقی مانده – چه خانگی و چه رستورانی-  دور ریخته می شود که این آمار نیاز به کنترل میزان مصرف غذا در این کشورها را ملموس تر می کند.

همچنین بیش از یک سوم (۳۳ درصد) دور زیر غذا را میوه ها، سبزیجات، محصولات لبنی و غذاهای کنسرو شده تشکیل می دهد.

بر اساس این تحقیقات، یکی از دلایل اصلی هدر رفت غذا در خاورمیانه دور ریختن مواد غذایی پیش از تاریخ انقضا است.

عربستان، رکورددار دور ریز غذا در خاورمیانه+تصاویر

در نهایت، در حالی که عربستان جریمه ۲۶۷ دلاری را برای هر کیلو دور ریز غذا در نظر گرفته است بسیاری از شاهزادگان سعودی در ضیافت های خود حجم زیادی از مواد غذایی را دور می ریزند.

این بریز و بپاش‌ها در عربستان در حالی صورت می‌گیرد که سازمان های فعال در امور بشردوستانه اعلام کرده‌اند در پی افزایش حملات هوایی ائتلاف سعودی علیه یمن و ممنوعیت ورود غذا به این کشور، مردم یمن به زودی با بحران غذا مواجه خواهد شد.

مصرف‌گرایی افراطی

تا این‌جا به فعالیت‌ دولت‌هایی با رویکرد سوسیالیستی-کاپیتالیستی پرداخته‌ایم؛ که در راستای حفظ منافع اقلیت سرمایه‌دار و یا فشار بر بازار کشورهای دیگر، دست به اقدامات مداخله‌گرایانه در بازار و نابودی غلات و محصولات کشاورزی می‌زنند. اما تمام مشکلات بحران غذایی جهان منوط به این مسئله بزرگ نیست. یکی دیگر از علل اصلی بحران غذا، مصرف‌گرایی افراطی، طمع مصرف کالا و دورریختن حیرت‌انگیز مواد غذایی است؛ [۱۵]که هم از جنبه اخلاقی عملی بسیار ناشایست است و هم از نظر اقتصادی و مصرف منابع. امروزه بسیاری از سازمان‌ها و مؤسسات مردم‌نهاد در سراسر دنیا، جنبش‌ها و کمپین‌های متفاوتی را برای مقابله با این مصرف‌گرایی و اسراف‌گرایی لجام‌گسیخته در جهان به‌راه انداخته‌اند.[۱۶]

از زمانی‌که ادوارد برنایز[۱۷] (Edward Bernays) بذر مصرف‌گرایی افراطی و تبلیغات مجذوب‌کننده را در آمریکا نهاد، کم‌تر کسی پیش‌بینی می‌کرد که مصرف‌گرایی آمریکا به چنان اسب چموشی تبدیل شود که کنترل آن از دست خارج شده و این‌گونه بحران‌زا شود. از طرف دیگر، با نفوذ فرهنگ مصرف‌گرایی و سبک‌زندگی آمریکایی به کشورهای دیگر، این تومور بدخیم اسراف‌گر، در تمام جهان ریشه دواند و حال، یکی معضلات جهانی و از علل فقر غذایی در جهان است.[۱۸]

جدول زیر، میزان میانگین دورریز و اسراف غذا[۱۹] را بر اساس قاره‌ها و مناطق دنیا نشان می‌دهد. در این جدول، بیش‌ترین میزان دورریز، متعلق به کشورهای آمریکای شمالی و اقیانوسیه است؛ که نزدیک به ۲۹۵ کیلوگرم در ازای هر نفر محاسبه شده است. از این میزان، ۱۸۵ کیلوگرم در زمان تولید و بازتولید هدر می‌رود و ۱۱۰ کیلوگرم توسط خود مشتریان اسراف می‌شود. در رتبه بعد، اروپا با ۲۸۰ کیلوگرم بر فرد دورریز در یک سال قرار دارد. دیده می‌شود که اکثر کشورهایی که توسعه‌یافته‌اند، یا به سبک‌زندگی آمریکایی مبتلایند، بیش‌ترین میزان اسراف غذا را دارا می‌باشند. مؤسسه بریتانیایی «مهندسین میشیگان»، در تحقیقی بیان کرد که چیزی بین ۳۵ الی ۵۰ درصد، یعنی معادل ۱٫۲ الی ۲ میلیارد تن غذاهای جهان بدون مصرف باقی می‌ماند.[۲۰]

ایالات‌متحده به تنهایی اسراف‌گرترین و مصرف‌گراترین کشور دنیاست. این کشور با دورریز سالانه غذا به ارزش ۱۶۲ میلیارد دلار، به تنهایی سهم عظیمی از این ایجاد بحران غذا را به‌عهده دارد.[۲۱] دانشگاه آریزونا طی یک تحقیق در این مورد، بیان داشت که در آمریکا سالانه ۱۵ درصد و معادل با ۴۳ میلیارد دلار غذا بدون استفاده دور ریخته می‌شود.[۲۲] از طرف دیگر، مصرف‌گراترین کشور اروپایی یعنی انگلستان در رتبه دوم این فهرست قرار دارد. بر اساس آمارها، انگلستان با دورریز سالانه بیش از ۶٫۷ میلیون تن غذا و معادل ۱٫۲ میلیارد پوند(۱٫۵۲ میلیارد دلار) در سال، از دیگر سهم‌داران اصلی بحران غذایی و اسراف‌گرایی جهان است. این آمار چیزی نزدیک به چهارصد پوند برای هر خانوار در یک سال را نشان می‌دهد.[۲۳]

سرمایه‌داری یک‌درصدی، اقتصاد سوسیال-کاپیتالیستی، دخالت دولت، کنترل بازار، معدوم‌سازی محصولات کشاورزی، مصرف‌گرایی افراطی و اسراف‌گرایی، همگی از مظاهر جهان‌مدرن و توسعه‌یافته‌ای است که خودپرستی و شکم‌پرستی مدرن بر آن حکم فرماست و ملل تحت‌استعمار و تحریم، در آن بی‌عرضگانی هستند که یا نتوانسته‌اند توسعه ‌یابند و پیشرفته شوند، یا در پروپاگاندای رسانه‌های غربی، مردمانی اسیر دیکتاتورهایی هستند که این دیکتاتورها، تن به لیبرالیسم سرمایه‌داری و مصرف‌گرا نداده‌اند؛ پس یا تحریم شده‌اند یا استعمار سخت و نیمه‌سخت برای‌شان به ارمغان آمده است.

بحران غذایی امروز، منتج از عواملی چون تورم، استعمار منابع، اسراف‌گرایی، محصولات تراریخته و دیگر مسائل ریز و درشت دیگر است. این بحران، نیازمند این است که مردم جهان بدان آگاه شوند و عوامل به‌وجود آمدن و گسترش آن را بشناسند؛ تا آنان با در نظر گرفتن هر یک، اقدام به بازدارندگی و یا از بین بردن این بحران کنند.[۲۴] آنان می‌بایست هر یک از این مسائل را به‌نحوی چنان تقلیل دهند که دیگر گرسنه‌ای بر روی زمین نماند و یا چنان کم شوند که برای یافتن آنان خود را به زحمت بسیار اندازند. اما چه امید؛ تا زمانی‌که بشر در بند سبک زندگی آمریکایی، مصرف‌گرا و اسراف‌گر باشد و هنوز در غفلت و ظلمات فقر و درماندگی هم‌نوعان خود در سراسر جهان به‌سر برد، این آرزو را باید دست‌نایافتنی دید.

سرنوشت موادغذایی نزدیک به تاریخ انقضا در اروپا و آمریکا 
آمار بسیار بالای ضایعات غذا در جهان موجب شده که کشورهای اروپایی برای کنترل این اسراف چاره اندیشی کنند. با توجه به این‌که حجم عمده ضایعات غذا در کشورهای صنعتی توسط مردم تولید می شود تا صنایع، این کشورها اقدامات ویژه‌ای برای کنترل اسراف توسط مردم انجام داده‌اند. دامنه این راهکارها از رفتارهای تشویقی و فرهنگ‌سازی تا اعمال قوانین ویژه را در برمی‌گیرد.

به عنوان مثال، اخیرا در کشور فرانسه قانونی برای ممنوعیت دور ریختن مواد غذایی فروخته نشده توسط سوپرمارکت ها تصویب شده است. قانونی که البته براساس پیشنهاد یک ایرانی تبار ساکن فرانسه شکل گرفته است. برمبنای این قانون فروشندگان موظفند موادغذایی را که به تاریخ انقضا نزدیک می‌شود، به جای دورریختن به صورت رایگان دراختیار خیریه‌ها قرار دهند. خیریه‌ها نیز این موادغذایی را در بین افراد بی‌خانمان و فقیر توزیع می‌کنند.

در رستوران‌های ایتالیا ظرف‌هایی با عنوان «کیسه خانواده» دراختیار مشتریان قرار می‌گیرد. این ظرف ویژه برای آن است که مشتریان غذای اضافه خود را به خانه ببرند و مانع از ریختن آن به زباله رستوران‌ها شوند.

در آلمان صاحبان سوپرمارکت‌ها می‌توانند موادغذایی را که به تاریخ انقضا نزدیک شده را، با تخفیف‌ ویژه بفروشند.

علاوه بر این کشورهای پیشرفته در بخش صنایع سال‌هاست تلاش می‌کنند ضایعات غذا را کنترل کنند و در روند تولید و سپس بازیافت از فناوری‌های به‌روز و کارآمدی بهره‌گیری کنند که میزان اسراف موادغذایی تولیدشده را به حداقل می‌رساند.

عرضه میوه و سبزیجات لکه دار و بدشکل در فروشگاه زنجیره ای آمریکا

یکی از بزرگترین فروشگاههای زنجیره ای مواد غذایی  در آمریکا به نام “وال مارت” به عرضه  میوه و سبزیجات “زشت” روی آورده و با استقبال خوب شهروندانش مواجه شده است. فروشگاه وال‌مارت اعلام کرده که بطور متوسط  سالانه ۲۹ میلیارد دلار مواد غذایی در آمریکا فقط به دلیل ظاهر زشتشان دور ریخته می‌شوند.

این میوه‌ها به دلیل بارش تگرگ و یا گرم شدن ناگهانی هوا ظاهر زیبای خود را از دست داده، لک بر روی آنها افتاده و یا کرم خورده شده‌اند. مقامات این فروشگاه  تصمیم گرفتند که برای جلوگیری از هدر رفت محصولات کشاورزی، میوه و سبزیجاتی را که ظاهر زیبایی ندارند با قیمتی کمتر اما سالم به فروش برسانند.

یکی از میوه هایی که به شدت مورد علاقه شهروندان قرار گرفته، سیبهای لکه دار هستند که بخش اعظمی از آنها سالم و قابل خوردن هستند و با یک اسم تجاری خاص و قیمت بسیار مناسب و به فروش می رسند.

مقایسه اسراف مواد غذایی در ایران و اروپا+تصاویر

مسئولان این فروشگاه معتقدند که میوه ها و سبزیجات بدشکل و یا لکه دار یک واقعیت هستند که در همه در مزارع وجود دارند.  آنها کاملا خوراکی، خوشمزه و مغذی هستند. در حالی که کشاورزان قادر به فروش این محصولات به مغازه داران نیستند و در میوه فروشی ها این گونه میوه ها و سبزیجات را به راحتی به زباله می ریزند و موجب آلودگی محیط زیست و کره زمین می شوند، زیرا زباله های مواد غذایی به نوبه خود، یک منبع اصلی انتشار گازهای گلخانه ای هستند.

افتتاح اولین فروشگاه غذاهای دور ریز در انگلیس

اولین فروشگاه غذا و موادغذایی دور ریز انگلیس در شهر پادسی افتتاح شد. در این فروشگاه مواد غذایی دور ریز رستوران ها، فست فودها، فروشگاه های زنجیره ای جمع آوری می شود.

این فروشگاه مخصوص خانواده های ناتوان و ضعیف به لحاظ اقتصادی افتتاح شده تا بتوانند برای خود و فرزندان شان غذا فراهم کنند. قیمت اجناس بر اساس دلخواه مشتری ست و هر قدر که بخواهد می تواند بپردازد.

اضافه غذاهایی که در رستوران ها و فست فودها می ماند جمع آوری و  در این فروشگاه به فروش می رسد.

همچنین مواد غذاییِ فروشگاه های زنجیره ای که به دلایلی از جمله نزدیکی تاریخ انقضا دور ریخته می شود را این فروشگاه جمع آوری و عرضه می کند. بعضی از فروشگاه ها نیز به خاطر کلاس کاری فقط مواد غذایی درجه یک مثلا میوه خیلی تازه عرضه می کنند و اگر مدت کمی میوه ها بمانند و از تازگی شان اندکی کاسته شود برای اینکه وجهه خودشان را جلوی مشتری های مثلا با کلاس تر از خودشان حفظ کنند میوه هایی که هنوز سالم است ولی تازهِ تازه نیستند را دور می ریزند و با میوه های جدید جایگزین می کنند.

این فروشگاه همه این مواد دور ریز را جمع آوری و به قشر ناتوان جامعه عرضه می کند.

۵۰ درصد تخفیف برای مواد غذایی نزدیک به تاریخ انقضا در دانمارک

یک موسسه خیریه در شهر کپنهاک دانمارک اقدام به تاسیس فروشگاهی به نام “وی فود” کرده تا از اسراف در مواد غذایی جلوگیری شود.

مقایسه اسراف مواد غذایی در ایران و اروپا+تصاویر

فروشگاه “وی فود” با یک فروشگاه زنجیره ای و فروشگاه های میوه و گوشت و نان ارتباط مستقیم دارد و آن دسته از مواد غذایی فروشگاهها که به تاریخ انقضایشان نزدیک شده اند را از این فروشگاهها جمع اوری می کند و سپس آنها را با ۳۰ تا ۵۰ درصد تخفیف به مشتریانش که قدرت خرید کمتری دارند، عرضه می کند.

کار جمع آوری مواد غذایی از نزدیک به تاریخ انقضا توسط افراد داوطلب انجام می شود.

وزیر غذا و محیط زیست دانمارک در این زمینه می گوید: “چرا باید مواد غذایی که بابت آنها هزینه زیادی شده به زباله بروند  و مشکل آلودگی محیط زیست را افزایش دهند؟”

طبق آمارها، وجود فروشگاه “وی فود” موجب شده که دور ریز مواد غذایی در دانمارک طی ۵ سال اخیر، ۲۵ درصد کاهش یابد.

سخن آخر

در آیه ۳۰ سوره اسراء آمده است : “اِنَّ الْمُبَذِّرِینَ کانُوا إِخْوَانَ الشَّیاطِینِ”، یعنی قطعاً اسراف کنندگان برادران شیطان هستند. امیدواریم که مردم مسلمان و نیکوکار ایران و مسئولان برای پیشگیری از اسراف مواد غذایی و میوه در ایران اندکی بیشتر تامل کنند. امیدواریم که روزی در ایران هم شاهد ایجاد فروشگاههای عرضه محصولات نزدیک به تاریخ انقضا و میوه های درجه دو با قیمت نازل باشیم.

[۱]http://www.worldhunger.org/2015-world-hunger-and-poverty-facts-and-statistics/

[۲]http://www.worldhunger.org/hunger-in-america-2015-united-states-hunger-and-poverty-facه

[۳]http://www.econlib.org/library/Enc/KeynesianEconomics.html

[۴]http://huwdixon.org/SurfingEconomics/chapter4.pdf

[۵]http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2014/09/basics.htm

[۶]https://books.google.com/books?id=0mdWW-z1OPcC&pg=PA208

[۷]https://www.theguardian.com/commentisfree/cifamerica/2010/mar/03/chile-earthquake

[۸]http://www.offthegridnews.com/current-events/us-government-orders-farmers-to-destroy-30-million-pounds-of-their-own-crop/

[۹] همان

[۱۰]http://www.ft.com/cms/s/0/09b89cf2-b4bd-11db-b707-0000779e2340.html

[۱۱]https://www.ft.com/content/d5b93967-802b-3d1f-9fc8-ef91b69393d9

[۱۲]http://www.forbes.com/sites/henrymiller/2011/06/07/ethanol-subsidies-dumping-corn-in-the-ocean-would-be-a-better-idea/

[۱۳]http://www.globalissues.org/article/10/food-aid-as-dumping

[۱۴]https://www.theguardian.com/science/2002/oct/07/gm.famine

[۱۶]http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/food-waste-where-food/2519366.html

[۱۷]https://en.wikipedia.org/wiki/Edward_Bernays

[۱۸]http://www.nbcnews.com/id/24473313/ns/business-retail/

[۲۱]http://news.nationalgeographic.com/news/2014/10/141013-food-waste-national-security-environment-science-ngfood/

[۲۲]http://well.blogs.nytimes.com/2010/11/01/from-farm-to-fridge-to-garbage-can/?ref=science&_r=0

[۲۳]https://www.theguardian.com/environment/2007/oct/28/food.foodanddrink

[۲۴]http://www.marketwatch.com/story/americans-throw-out-900-worth-of-food-every-year-2015-06-24

برچسب ها
مشاهده بیشتر

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لطفا سوال مقابل را پاسخ دهید ؟ *

Close