منشأ تورم در ایران

لینک کوتاه مطلب : http://zanjansahar.ir/?p=12650

افزایش افسارگسیخته‌ی قیمت‌ها در یک دوره‌ی زمانی مشخص را، تورم گویند. تورم واژه‌ای آشناست که تقریباً تمامی ایرانیان آن را با تمام وجود درک کرده‌اند و در تمام ارکان زندگی‌شان آن را حس کرده و می‌کنند. وجود تورم شدید دراقتصاد، بسیار مخرب است و تقریباً تمام اجزای سیستم اقتصادی در اثر بروز تورم شدید، آسیب می‌بینند.


نویسنده: علی طریقی

افزایش افسارگسیخته‌ی قیمت‌ها در یک دوره‌ی زمانی مشخص را، تورم گویند. تورم واژه‌ای آشناست که تقریباً تمامی ایرانیان آن را با تمام وجود درک کرده‌اند و در تمام ارکان زندگی‌شان آن را حس کرده و می‌کنند. وجود تورم شدید دراقتصاد، بسیار مخرب است و تقریباً تمام اجزای سیستم اقتصادی در اثر بروز تورم شدید، آسیب می‌بینند.

به بیان دیگر، تورم موجب بروز رفتارهای غیرعقلایی ازسوی فعالان اقتصادی گشته که با منافع بلندمدت آن‌ها ناسازگار است، به‌طورمعمول درزمان بروزتورم شدید،‌ سرمایه‌گذاری بلندمدت اتفاق نمی‌افتد و ثروت کشور در مسیرهایی به جریان می‌افتد که سودهای آنی و کوتاه‌مدت داشته باشد.

بروز بازارهای کاذب در اقتصاد ایران در سالیان اخیر هم‌چون طلا، ارز و سیسم‌کارت، ‌ناشی از همین تورم‌های شدید بوده است. در زمانی که قیمت‌ها با سرعت سرسام‌آوری درحال جهش است، پول مثل گداخته‌ی سرخ است که هیچ‌کس حاضر به نگهداری آن نیست.

در این شرایط به طور معمول مردم رو به تقاضای کاذب می‌آورند و اقدام به خرید کالا می‌کنند. زیرا معتقدند در صورتی که امروز کالایی را خریداری کنند، بی‌تریدد در روزهای آینده قیمتش افزایش می‌یابد و به طور حتم سود سرشاری خواهند برد. نمونه‌های بارزی که می‌توان در این مجال برای مردم یادآور شد، به دوره‌ی دهه‌های ۶۰ و ۷۰ برمی‌گردد، زمانی که با افتادن تب خرید کالا در بین مردم، اقتصاد کشور از مسیر سالم دور شد.

در دهه‌ی ۶۰ مردم با خرید خودرو، لوازم خانگی و … نه تنها نیاز خود را برآورده می‌کردند بلکه بعد از استفاده و حتی مستهلک شدن، آن را با قیمت چند برابری می‌فروختند. یا در دهه‌ی ۷۰ به جز کالاهای مصرفی، کالاهای بادوامی هم‌چون سکه، تلفن همراه، دلار و مسکن نیز به جرگه‌ی کالاهای سودآور اضافه شده بود و خرید و فروش آن‌ها،‌ پول‌های فراوانی را سرازیر جیب دلالان می‌نمود. تمام این برهم‌ریختگی اقتصادی با منشأ تورم حاصل می‌شود، بدین معنا که تورم، رفتارها را غیراقتصادی می‌کند و هیچ چیز بر مدار خود نمی‌چرخد.

با این حال، سؤال این است که این غول بی‌شاخ و دم چگونه به وجود می‌آید؟ به طور معمول اقتصاددانان منشأ تورم را در ۳ چیز می‌دانند: «افزایش تقاضا، افزایش هزینه‌ها و ساختارهای اقتصادی»

افزایش تقاضا

چنان‌چه دولت‌ها بدون توجه به ظرفیت‌های اقتصادی خود، هزینه‌های‌شان را افزایش دهند و برای افزایش این هزینه،‌ پول با پشتوانه نداشته باشند، اقدام به چاپ اسکناس می‌کنند و در ازای پول منتشر شده، هزینه‌های خود را تأمین می‌کنند، غافل از این که این پول بدون پشتوانه موجب افزایش تقاضا می‌شود و همین امر بر تنور تورم می‌دمد و در عمل قیمت‌ها با رشد سرسام‌آوری بالا می‌روند.

چنان‌چه دولت‌ها بدون توجه به ظرفیت‌های اقتصادی خود، هزینه‌های‌شان را افزایش دهند و برای افزایش این هزینه،‌ پول با پشتوانه نداشته باشند، اقدام به چاپ اسکناس می‌کنند و در ازای پول منتشر شده، هزینه‌های خود را تأمین می‌کنند، غافل از این که این پول بدون پشتوانه موجب افزایش تقاضا می‌شود و همین امر بر تنور تورم می‌دمد و در عمل قیمت‌ها با رشد سرسام‌آوری بالا می‌روند.

کسری‌های کلان بودجه در دهه‌ی ۶۰ و گاهی در دهه‌ی ۷۰ همگی منجر به افزایش قیمت‌ها می‌شد. گفته می‌شود دولت «میرحسین موسوی» در سال‌های آخر فعالیت خود معادل ۵۲ درصد بودجه، کسری داشته است.منشأ تورم کسری بودجه، در حقیقت افزایش تقاضاست.

افزایش هزینه

تورم با منشأ هزینه، به حالتی گفته می‌شود که عوامل تولید هم‌چون مواد اولیه، دست‌مزد و هزینه‌های مالی گران شود. این اتفاق بر قیمت‌ها و به تبع آن بر تورم می‌افزاید. جهش قیمت نفت، افزایش دست‌مزدها بیش از تورم و گرانی تأمین مالی (سود بانکی) همگی عاملی بر افزایش تورم هستند.

ساختار اقتصادی

تورم با منشأ ساختار اقتصادی به وضعیتی گفته می‌شود که فضای کسب و کار و عناصر تشکیل ‌دهنده‌ی اقتصاد کشور به گونه‌ای شکل گرفته باشند که موجب ایجاد تورم شوند. در این شرایط، تمام فعالان اقتصادی قیمت بیش از حد متعارف خود در ازای کاری که می‌کنند،‌ دریافت می‌نمایند. اقتصاد تورم‌زا، انتظارات تورمی ایجاد می‌کند و قیمت‌ها با شتاب بیش از حد متعارف خود حرکت می‌کند. وضعیتی که هم‌اکنون اقتصاد ما با آن دست به گریبان است، عرضه‌ی تولیدات کشور به دلیل تورم‌زا بودن، با سود‌های نامتعارف است.

در حقیقت، تورم در اقتصاد ایران دارای هر ۳ منشأ نام برده شده است و برای حل آن لازم است در تمام موارد سیاست‌گذاری ضد تورمی انجام گیرد. در سال‌های اخیر، دولت اقدامات مفیدی در مقابله با منشأهای تورم انجام داده است: «لوازم مصرفی هم‌چون تلفن همراه (سیم‌کارت)، خودرو، طلا و کالاهای بادوام هم‌چون مسکن با افزایش شدید عرضه و کنترل دقیق بازارهای آن از سوی دولت، دیگر مجالی برای خودنمایی در عرصه‌ی تورمی ندارند.»

تورم با منشأ ساختار اقتصادی به وضعیتی گفته می‌شود که فضای کسب و کار و عناصر تشکیل ‌دهنده‌ی اقتصاد کشور به گونه‌ای شکل گرفته باشند که موجب ایجاد تورم شوند.

به عنوان مثال دولت با رقابتی کردن بازار سیم‌کارت و افزایش چشم‌گیر عرضه، موجب شد که قیمت‌های میلیونی که زمانی در بازار سیم‌کارت‌ جولان می‌دادند و این کالای مصرفی به نادرست به ابزاری برای جذب سپرده‌های سرگردان مردم تبدیل شده بود، اینک جای خود را به قیمت‌های چند هزار تومانی بدهد، یا در بخش مسکن، کنترل شدید بازار موجب گردیده که تمایل به خرید خانه به عنوان ابزاری برای پس‌انداز سرمایه و کسب سودهای فوق تصور، به شدت کاهش یابد و فقط مصرف‌کنندگان واقعی در این بازار متقاضی باشند.

کسری بودجه‌ی دولت نیز به شدت محدود شده و چند سالی است از ارایه‌ی لایحه‌ی متمم برای جبران کسری بودجه خبری نیست. در بخش هزینه‌ی عوامل تولید نیز، سود بانکی به طور دستوری کاهش یافته و دست‌مزدها بیش از تورم افزایش نیافته که همین امر موجب انتقادات شدیدی علیه دولت به بهانه‌ی مداخله در بازار پول شده، اما اثر خود را تا حدی در کنترل تورم نشان داده است.


این مطلب در برهان منتشر شده و انتشار آن در زنجان سحر به معنای تایید تمام یا بخشی از آن نیست.
برچسب ها
مشاهده بیشتر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لطفا سوال مقابل را پاسخ دهید ؟ *

Close