یک قرن فتنه‌ انگیزی سفارتِ انگلستان در ایران / «رابرت مک‌ایر» سفیر انگلیس در ایران کیست و چه مأموریتی دارد؟ +عکس

لینک کوتاه مطلب : http://zanjansahar.ir/?p=12350

حدود یک قرن پیش انگلیس به دلایلی از جمله بحران اقتصادی که پس از جنگ جهانی دوم با آن روبرو شده بود، تصمیم گرفت به جای اینکه در کشورهای مختلف حضور سیاسی و نظامی داشته باشد، از طریق سفارتخانه‌های خود اثرگذار باشد. از این رو انگلیسی‌ها در سال ۱۳۰۰ و پس از کودتای سوم اسفند از ایران خارج شدند و از آن پس نقش‌آفرینی سفارت انگلیس و عوامل انگلیسی‌ها آغاز شد. هرچند پیش از آن نیز از جمله اتفاقات سال ۱۲۸۵ و نهضت مشروطه مداخله‌های فراوانی داشت که به بازخوانی برخی از آن‌ها می‌پردازیم:

** نقش سفارت انگلستان در ناکامی نهضت مشروطه

مداخلات سفارت انگلیس در ایران به پیش از سال ۱۳۰۰ نیز برمی‌گردد. در جریان مشروطه دو جریان روحانیون و روشنفکران پیش‌قراولان مشروط شدن قدرت شاه بودند. دسته روشنفکران در اعتراض به استبداد شاه در کشور و در جریان شکل‌گیری مشروطیت جذب سفارت انگلیس شده و آنجا تحصن کردند. در مقابل روحانیون و چهره‌های مذهبی و در رأس آن‌ها حضرات آیات بهبهانی، طباطبایی و شیخ فضل‌الله نوری در حرم حضرت معصومه و عبدالعظیم متحصن شدند. در نتیجه تحقق مطالبات مردم در مشروطه ذیل دو گرایش اسلامی و غربی جلوه کرد.

پس از امضای فرمان مشروطه توسط مظفرالدین‌شاه قاجار اختلاف نظر میان جریان اسلامی و غربگرا شدت گرفت. طیف روشنفکر اعتقاد داشت برای پیشرفت کشور باید قوانین دولت‌های غربی عیناً جاری و ساری شود، اما گروه‌های مذهبی اعلام کردند مصوبات مجلس ملی باید ناظر بر قرآن و احکام اسلامی باشد. ازاین‌رو استعمار انگلیس از اختلاف نخبگان پایه‌گذار مشروطه سوءاستفاده کرد. وقتی انگلستان شیخ فضل‌الله نوری را به بهانه اینکه خواستار قانونگذاری مطابق شرع مقدس بود، اعدام می‌کند، مشخص می‌شود اصلاً بیگانگان تمایلی برای برقراری دموکراسی در ایران ندارند و هدف اصلی آن‌ها عدم تحقق اهداف مشروطیت در ایران است.

فهم روحانیت نسبت به مشروطه بسیار متفاوت بود با آنچه غربی‌ها فکر می‌کردند. آن‌ها صرفاً مطالبات مردم و آزادی ملت از ستم شاهان مستبد را دنبال می‌کردند، درحالی‌که استعمارگران حاضر در ایران، چون روس و انگلیس و فرانسه تسلط و نفوذ در لایه‌های مختلف سیاسی اجتماعی کشورمان با هدف تأمین منافع خود را شرط لازم مشروطه کردن قدرت شاه می‌دانستند. متأسفانه بخش اعظم روشنفکران هم با این موضوع موافق بودند. این شکاف عقیدتی علاوه بر اینکه درنهایت موجب فروپاشی نهضت شد و ظهور دیکتاتوری رضاخانی شد.

به دلیل موقعیت استراتژیک و وجود منابع نفت و گاز و دسترسی به آب‌های گرم، ایران همواره در کانون توجه قدرت‌های بزرگ بوده و خواهد بود؛ لذا تحولات ما برای آن‌ها مهم است، به‌گونه‌ای که یا جلوی تحولات مثبت داخلی گرفته می‌شود یا به نفع خود بر آن مسلط می‌شوند. مرکز توطئه در جریان مشروطه سفارت انگلستان بود و باید نخبگان سیاسی آن زمان به این نتیجه می‌رسیدند مشروطه‌ای که از دیگ «پلوی انگلیسی» بیرون می‌آید، تأمین‌کننده منافع ملی ما نیست.

علمای برجسته دینی همچون شیخ‌فضل‌الله نوری از همان ابتدا مخالف حضور مشروطه‌خواهان روشنفکر در سفارت انگلستان و پذیرایی شدن با خرج انگلیسی‌ها بود و اعتقاد داشت اگر ما نسبت به ظلم و جور شاه اعتراض داریم، سفارت یک کشور بیگانه محل مناسبی برای پژواک این مطلب به جامعه نیست و حتماً استعمارگران با تطمیع افراد سوار این مطالبه شده و آن را در راستای منافع خود به‌کار می‌برند. همان‌طور هم شد و ما دیدیم که سفارت انگلستان محل مناسبی برای برپایی جلسات و سخنرانی‌های مشروطه‌خواهان روشنفکر و پهن کردن بساط دیگ پلو نبود.

یک قرن فتنه‌پزی سفارتِ انگلستان در ایران؛ از مشروطه تا دی ماه ۹۸
پلوپزی در سفارت انگلیس در جریان مشروطه

** از کودتای سوم اسفند تا تجاوز به ایران

انگلیس به عنوان پشتیبان و طراح کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ نقش مهمی در روی کار آمدن رضاخان داشت. انگلیس، کودتا را در راستای خروج هدفمند از ایران طراحی و اجرا کرد. انگلیسی‌ها که با رقیبی قدرتمند یعنی روسیه روبرو بودند، تصمیم گرفتند برای تامین منافعشان در ایران، فردی وابسته به خود به قدرت برسانند.

دهم اردیبهشت سال ۱۳۰۰ و پس از کودتای رضاخانی و استقرار دولت سیدضیاءالدین طباطبایی و آسوده‌خاطرشدن دولت انگلیس از تامین منافعش در ایران، انگلیس نیروهای خود را که شامل ۱۱ هزار و ۶۰۰ سرباز انگلیسی و هندی بود، به تدریج از ایران خارج کرد. از این به بعد دوره جدیدی از مداخلات انگلیس در ایران آغاز شد.

اما دیری نگذشت که با جریان جنگ جهانی دوم، نیروهای نظامی انگلیس دوباره وارد ایران شدند. انگلیسی‌ها پس از بیست سال راهی ایران شدند و از غرب و جنوب به مرزهای کشور حمله کردند.

در جنگ جهانی دوم، انگلیس و فرانسه از تضعیف شوروی توسط آلمان نازی خوشحال شدند، اما با پیشرفت‌های آلمان و به خطر افتادن منافع اروپا در غرب آسیا، آنان مجبور به دفاع از شوروی شدند. تنها راه انگلیسی‌ها برای کمک به شوروی و ورود به خاک این کشور، ایران بود که در همسایگی شوروی قرار داشت.

در نهایت روز سوم شهریورماه ۱۳۲۰ سفیران شوروی و انگلستان با تسلیم یادداشتی خطاب به دولت ایران اعلام کردند که، چون ایران در مقابل متفقین و درخواست‌های آنان سیاست مبهمی در پیش گرفته و در اخراج عمال آلمان اقدامی نکرده ارتش‌های شوروی و انگلستان وارد ایران شده و مشغول پیشروی هستند.

متجاوزان انگلیسی با عبور از مرز خسروی تاسیسات نفتی شاه را تصرف و به سمت کرمانشاه حرکت کردند. دسته دیگر هم با تصرف آبادان، نیروی دریایی ایران را بمباران کردند. در برخی قسمت‌ها مانند آذربایجان و کرمانشاه، قوای دولتی مقاومت کردند، اما ساعت ۸:۳۰ روز ۵ شهریور فرمان ترک مقاومت به همه واحدهای نظامی ابلاغ شد و ارتشی که رضاشاه ساخته بود در عرض چند ساعت تار و مار شد.

با اشغال ایران، دولت نخست‌وزیرِ وقت «رجبعلی منصور» سقوط کرد و ذکاءالملک فروغی عهده‌دار دولت شد و در یادداشتی به دولت‌های اشغالگر حسن نیت ایران را اعلام کرد. با ورود متفقین به خاک ایران، رضاشاه که روی کارآمدنش با همکاری انگلیسی‌ها بود، مجبور به ترک تاج و تخت و اخراج از کشور شد. وی در روز ۲۵ شهریور ماه ۱۳۲۰ و زمانی که قوای روس و انگلیس به سمت تهران در حرکت بودند، استعفا داد.

یک قرن فتنه‌پزی سفارتِ انگلستان در ایران؛ از مشروطه تا دی ماه ۹۸
ورود متفقین و انگلیسی‌ها به ایران

 

با وجود استعفای رضا شاه، ارتش روسیه و انگلیس در ۲۶ شهریور تهران را اشغال کردند. رضاشاه و خانواده‌اش از اصفهان به یزد و از آنجا به کرمان و بندرعباس عزیمت کردند تا با یک کشتی بریتانیایی برای گذراندن باقی عمرش به جزیره موریس (در جنوب غربی اقیانوس هند) تبعید شود. انگلیسی‌ها که گزینه‌های متعددی برای پادشاهی ایران در نظر داشتند، در نهایت با وساطت فروغی، محمدرضا پهلوی را به حکومت رساندند.

انگلیس در ابتدای حکومت پهلوی دوم، اقدامات بسیاری برای تثبیت و افزایش درآمدهای نفتی خود از ایران کرد. شرکت نفت ایران و انگلیس تا سال ۱۹۵۱ که نفت در ایران ملی شد، همه امور مربوط به نفت ایران را ابتدا بر اساس قرارداد دارسی و بعد بر اساس قرارداد ۱۹۳۳ در دست داشت و تنها ۱۶ درصد از سود سالانه خود را به دولت ایران می‌پرداخت.

طبق قرارداد دارسی که در زمان مظفرالدین شاه میان دولت ایران و ویلیام ناکس دارسی امضا شده بود، امتیاز استخراج و بهره‌برداری از نفت در سراسر ایران به‌استثنای ایالات شمالی شامل گیلان، مازندران، گرگان، خراسان و آذربایجان برای مدت ۶۰ سال به دارسی واگذار شد. همچنین بر اساس این قرارداد، دارسی متعهد شد ظرف دو سال، شرکت یا شرکت‌هایی برای بهره‌برداری از این امتیازات تأسیس کند و سالیانه مبلغ ۲۰ هزار لیره وجه نقد و معادل همین مبلغ از سهام شرکت و نیز ۱۶ درصد از منافع خالص خود را به دولت ایران بپردازد.

در سال ۱۳۱۲، در دوره رضاشاه تصمیم گرفته می‌شود که به قرارداد دارسی پایان داده شود. با الغای قرارداد دارسی، اما دولت ایران نتوانست مالکیت منابع نفتی را در اختیار بگیرد و با فشار سیاسی و نظامی بریتانیا وادار به پذیرش قرارداد دیگری شد که براساس آن، شرکت نفت ایران و انگلیس همچنان به اکتشاف و استخراج و فروش منابع نفتی ایران، بدون هیچ الزامی به ارائه صورت عملکرد به دولت ایران، ادامه می‌داد.

اما با روی کار آمدن دولت دکتر مصدق و ملی شدن صنعت نفت، انگلیس وضعیت آشفته‌ای در ایران پیدا کرد. در مهر ماه سال ۳۱ از سوی مصدق روابط ایران و انگلیس قطع و سفارت انگلیس در ایران تعطیل شد. اگرچه روابط ایران و انگلیس قطع شد و سفارتخانه این کشور در ایران تعطیل شد، اما انگلیسی‌ها دست از مداخله در امور ایران برنداشتند و تصمیم گرفتند با طراحی و اجرای کودتا، مسیر را برای تامین منافع خود هموار سازند.

** کودتا برای براندازیِ دولت ملی

با ملی شدن صنعت نفت در ایران، انگلیسی‌ها سلطه انحصاری خود را بر نفت ایران از دست دادند. دولت انگلیس به منظور بازگرداندن وضعیت قبل از ملی شدن نفت، تصمیم گرفت از راه‌های مختلف مصدق را زیر فشار قرار دهد. انگلیس به منظور وادار کردن دولت ایران به قبول شرایط خود در مساله نفت، کوشید از لحاظ اقتصادی و سیاسی بر دولت ایران فشار وارد کند.

دولت انگلیس، از همان ابتدای ملی شدن نفت، اقدام‌های مختلفی را به منظور تضعیف دولت مصدق انجام داد. ابتدا کوشید با فرستادن هیات‌هایی از راه گفتگو مساله را حل کند،، اما پس از شکست گفتگوها، سعی کرد با توسل به مراجع بین‌المللی مساله را به نفع شرکت نفت انگلیس و ایران، حل نماید. دولت انگلیس، همواره می‌کوشید، اقدام دولت ایران را یک اقدام غیرقانونی قلمداد کند و ملی کردن را در حکم تصرف اموال شرکت سابق بداند. دراین زمان، به رغم اینکه آمریکایی‌ها معتقد بودند که باید اختلاف‌های بین دولت ایران و شرکت سابق را از طریق گفتگو حل کرد، انگلیسی‌ها عقیده داشتند که رسیدن به توافق با مصدق امکان پذیر نیست و کنارآمدن با مصدق سیاست ناشی از ناامیدی است، دولت انگلیس، گفتگو با مصدق را بی‌فایده و تنها راه حل مساله نفت را، کاربرد نیروی نظامی می‌دانست.

بدین ترتیب، دولت انگلیس تنها راه حل مساله نفت را سرنگون ساختن مصدق و جایگزین کردن دولتی دیگر که موافق با سیاست‌های بریتانیا باشد، می‌دانست. کوشش مداوم برای براندازی دولت مصدق، تحریم نفت و ایجاد پاره‌ای مشکلات اقتصادی علیه ایران، از جمله تلاش‌هایی بود که بریتانیا در مقابله با مصدق به کار برد.

یک قرن فتنه‌پزی سفارتِ انگلستان در ایران؛ از مشروطه تا دی ماه ۹۸

یکی از اقدام‌های موثر بریتانیا در فراهم کردن زمینه کودتا، ایجاد پاره‌ای مشکلات اقتصادی علیه ایران بود. دولت انگلیس بعد از ملی شدن نفت در ایران، بلافاصله اعلام کرد که هرکس نفت ایران را خریداری کند، تحت تعقیب قضایی قرار خواهد گرفت. در نتیجه کشورها تمایلی به خرید نفت ایران از خود نشان نمی‌دادند. تحریم نفت ایران موجب شد تا دولت نتواند برنامه‌های اقتصادی خود را پیاده کند، زیرا دولت مصدق بعد از ملی شدن نفت شدیداً به عواید نفت به منظور بهبود اوضاع اقتصادی، نیاز داشت.

اما تحریم نفت ایران توسط بریتانیا باعث شده بود تا دولت با مشکلات مالی و اقتصادی بزرگی در داخل روبرو شود. گرانی و تورم باعث نارضایتی در میان مردم بخصوص قوای نظامی شده بود. تلاش دیگر بریتانیا که از اهمیت بالایی برخوردار است، کوشش‌های مداوم بریتانیا در سرنگون ساختن دولت مصدق بود. دولت انگلیس یک سلسله عملیات پنهانی توسط عوامل خود، علیه مصدق آغاز کرد.

دولت انگلیس همه امکانات موجود را برای برکناری مصدق به کار گرفت. همکاری‌های آمریکا و انگلیس در موفقیت کودتا بسیار مهم بود. تمام اقدام‌هایی که در دوران دولت مصدق صورت گرفت توسط برادران رشیدیان انجام شد. برادران رشیدیان از عوامل انگلیس در داخل ایران بودند که در مجلس و بازار نفوذ بالایی داشتند و می‌توانستند به راحتی مردم کوچه و بازار را برای اجرای سیاست‌های انگلیس، وارد میدان کنند. وود هاوس معتقد است که برادران رشیدیان کلید اصلی طرح دولت بریتانیا بودند.

در نتیجه دولت انگلیس که با ملی شدن صنعت نفت، ضربه مهلکی به سیاست‌هایش در ایران وارد شده بود، با همکاری آمریکا و با اجرای کودتای ۲۸ مرداد توانست دولت ملی مصدق را که برآمده از رای مردم ایران بود را ساقط کند. انگلیس تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، پس از آمریکا نقش مهمی در سیاست ایران داشت.

** نقش‌آفرینی در یک فتنه

پس از پیروزی انقلاب اسلامی روابط ایران و انگلیس فراز و نشیب‌های بسیاری داشت و در چند برهه سفارت این کشور در ایران تعطیل شد، اما از میانه دهه ۷۰ روابط ایران و انگلیس در مسیر عادی قرار گرفت.

با برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در سال ۸۸، انگلیس بار دیگر رُخ نشان داد و در اتفاقات پس از آن انتخابات نقش مهمی ایفا کرد. سفارت انگلیس در فتنه ۸۸ مانند اتاق جنگ عمل می‌کرد و بسیاری از اغتشاش‌ها و اتفاقات از سفارت انگلیس هدایت و رهبری می‌شد.

ساموئل مورگان، دیپلمات بخش روابط عمومی سفارت انگلیس یک روز بعد از انتخابات و آشوب‌های تهران در حوالی خیابان مطهری و شریعتی حین آشوب دیده شد. او بعدها به حضور خود در اغتشاشات خیابان کریم‏خان و راه‏پیمایی غیرقانونی اعتراف کرد.

حسین رسام، یکی از بازداشت‌شدگان فتنه ۸۸ که کارمند سفارت انگلیس در تهران بود، اعترافاتی در این زمینه دارد. او در اعترافات خود از ارتباط‌گیری سفارت با اصلاح‌طلبان، نفوذ در ستاد کاندیداهای انتخابات، حضور فعال در اغتشاشات و برنامه‌ریزی درازمدت انگلیسی‌ها برای تأثیرگذاری در روند سیاسی کشور گفت.

رسام کارمندی ایرانی بود که به استخدام سفارت انگلیس در آمده بود و در ایام فتنه دستگیر شد؛ او در اعترافاتی که در دادگاه داشت، گفت که در سفارت انگلیس مامور ایجاد شبکه‌ای از نخبگان ایرانی شده و نزدیک به ۱۶۰ نفر از نخبگان را به سفارت متصل کرده و در جریان فتنه از این شبکه استفاده کرده است.

یک قرن فتنه‌پزی سفارتِ انگلستان در ایران؛ از مشروطه تا دی ماه ۹۸

او همچنین در اعترافات خود گفت: وظیفه اصلی من فکر می‌کنم این‏جا نیاز به اشاره باشد به آن، در سفارت جمع‌آوری اطلاعات و اخبار مورد نیاز انگلستان بود از طریق ارتباط با مرتبطین سفارت در تهران و شهرستان‌ها که از عناصر سیاسی و حزبی گروه‌های خاص بودند و عمدتاً با آن‌ها به تبادل نظر می‌پرداختیم و بعد از اینکه نظرات این در واقع مرتبطین خودمان را دریافت می‌کردیم گزارش‌هایی را که متکی بر این نظرات بود این‌ها را برای لندن ارسال می‌کردیم.

رسام در بخشی دیگر اعتراف کرد که بر اساس دستورالعمل‌های رسیده از لندن به سفارت انگلیس در ایران، کارمندان این سفارتخانه به سفرهای استانی رفته و برخی از هماهنگی‌های لازم برای اغتششات در استان‌ها در این سفرها صورت گرفت.

رسام همچنین بارها در این اعتراف تأکید کرد که دولت انگلیس درصدد بود به مرتبطین خودش القا کند که این انتخابات نقطه عطفی است برای کسانی که با نظام زاویه دارند تا آن‌ها به این باور برسند که با اقدام مؤثر در این دوره انتخابات می‌توانند کشور را دچار تغییر ساختار و یا حداقل تغییر رفتار بکنند و به آن‌ها امید بدهند که در صورت بروز مشکل از حمایت‌های اروپایی‌ها و اتحادیه اروپا برخوردار خواهند بود.

اسناد اسنودن هم بخشی از دخالت‌های سفارت انگلیس در فتنه ۸۸ را آشکار کرده است؛ بر اساس اسناد اسنودن، اداره ارتباطات دولتی بریتانیا که وظیفه جاسوسی اینترنتی را بر عهده دارد و خواهرخوانده آژانس امنیت ملی آمریکا به شمار می‌آید، تیم ویژه‌ای در ایام فتنه برای تمرکز بر ایران ایجاد کرده بود.

حجت‌الاسلام مصلحی وزیر وقت اطلاعات هم درباره نقش انگلیس در فتنه ۸۸ و دخالت‌های سفارت‌خانه این کشور در ایران، گفته است: در فتنه ۸۸ بیش از ۲۵۰ نفر که در سفارت انگلیس کار می‌کردند و ۲۰۰ نفر آن‌ها ایرانی بودند، در سطح کشور پراکنده شده بودند و با ارتباط برقرارکردن با خواص و ملاقات‌های مختلف، سعی در ایجاد شک و تردید و اشتباه در آن‌ها را داشتند.

شب گذشته و در جریان تجمعات مردمی در پی سقوط هواپیمای اوکراینی، بار دیگر سفارت انگلیس نقش آفرین شد و این بار رابرت مکر سفیر انگلیس خود به میدان آمد و با حضور در یکی از مغازه‌های نزدیک به محل تجمعات اعتراضات را مدیریت و سازماندهی کرد.

«رابرت مک‌ایر» سفیر انگلیس در ایران کیست و چه مأموریتی دارد؟

شنبه شب ۲۲ دی ماه سال ۹۸، راب مک ایر سفیر انگلیس در تجمعی در مقابل دانشگاه امیرکبیر تهران که بهانه جان باختن دانشجویان در هواپیمای اوکراینی شکل گرفته و شعارهای تندی علیه نظام سر داده می‌شد، در حال فیلمبرداری از شعاردهندگان بازداشت شد.

به همین بهانه، بازنشر گزارش مشرق که پیش از این درباره سفیر انگلیس منتشر شده بود، از نظرتان می‌گذرد.

******

روز جمعه (۱۸ اسفند ۹۶) عده‌ای از طرفداران «سید صادق شیرازی» به سفارت ایران در لندن حمله کرده و با پایین کشیدن پرچم کشورمان در بالکن سفارت اقدام به نشان دادن پرچم فرقه خود کردند. این اقدام، به سرعت با واکنش مقامات ایرانی از جمله سید عباس عراقچی معاون سیاسی وزیر خارجه مواجه شد که خواستار حفاظت جدی و همه‌جانبه پلیس و نیروهای امنیتی انگلیس از ساختمان سفارت ایران و ساکنان آن شدند.

حمله به سفارت ایران در لندن و پشت پرده آن

چهارشنبه ۲۳ اسفند ۹۶، کم‌تر از یک هفته پس از این اتفاق و ابلاغ مراتب اعتراض جمهوری اسلامی به «نیکولاس هاپتون» سفیر انگلیس در ایران، «رابرت نایجل پال مک‌ایر [۱] » به عنوان سفیر جدید لندن در ایران و جایگزین هاپتون معرفی شد و قرار است وی از ماه آینده میلادی کار خود را در تهران آغاز نماید.

وزارت خارجه انگلیس در همین‌ رابطه و البته بدون اشاره به دلایل این تغییر، در بیانیه انتصاب سفیر جدیدش در تهران نوشت: «آقای رابرت مک‌ایر به عنوان سفیر علیاحضرت [ملکه انگلیس] در جمهوری اسلامی ایران پس از آقای «نیکولاس هاپتون» منصوب شده است در حالی که [هاپتون] قرار است در سِمت دیپلماتیک دیگری عهده‌دار خدمت شود. آقای مک‌ایر مسئولیت جدید خود را ماه آوریل سال ۲۰۱۸ به عهده خواهد گرفت [۲] 

«رابرت مک‌ایر» سفیر جدید انگلیس در تهران

«فرصت‌ها و چالش‌های پیش رو»

در ادامه این بیانیه به نقل از «بوریس جانسون» وزیر خارجه انگلیس در همین‌باره می‌خوانیم:

«ایران نقش مهمی در منطقه خاورمیانه ایفا می‌کند، اما ضروری است که این نقش را به گونه‌ای سازنده ایفا نماید، مسئله‌ای که من در سفر ماه دسامبر سال گذشته خود به تهران آن را تصریح کردم. توافق [هسته‌ای با] ایران که سال ۲۰۱۵ امضا شد، یک موفقیت بزرگ دیپلماتیک بود؛ محصول سال‌ها دیپلماسی صبورانه و مداوم که تهدید یک ایرانِ مسلح به سلاح هسته‌ای را خنثی کرد.»

پایگاه اینترنتی وزارت خارجه بریتانیا نقل‌قول خود از جانسون را این‌گونه ادامه می‌دهد: «در همین راستا، من خرسندم که «راب» [رابرت مک‌ایر] گنجینه تجربیات بین‌المللی خود را صرف رهبری تعامل دولت [انگلیس] در تهران خواهد کرد. ما [در مقابل ایران] با چالش‌هایی (از جمله موارد ادامه‌دار دوتابعیت‌های بریتانیایی بازداشت‌شده در ایران) مواجه هستیم و زمینه‌هایی را برای همکاری بالقوه نیز پیش رو داریم. من منتظر همکاری با راب در این حوزه‌ها هستم.»

اظهارات خود مک‌ایر درباره انتصابش به سفارت بریتانیا در تهران نیز در بیانیه وزارت خارجه این کشور به این شرح آمده است:

«من مفتخر هستم که به عنوان سفیر جدید بریتانیا در ایران منصوب شده‌ام. همکاری ادامه‌دار انگلیس با ایران برای هدف ما در تبدیل خاورمیانه به مکانی امن‌تر و باثبات‌تر، حیاتی است. من منتظر هستم تا با دولت ایران و شرکای بین‌المللی در جهت حفظ توافق هسته‌ای و تعمیق روابط دوجانبه، از طریق تعامل سازنده در زمینه‌های حقوق بشر و تجارت و دست‌یابی به راه‌حل‌های سیاسی برای درگیری‌ها در یمن، سوریه و دیگر نقاط، همکاری کنم.»

حمله به سفارت ایران و انگلیس و ماجرای فرقه شیرازی

مأموریت‌های خارجی مک‌ایر در آمریکا و اروپا

گذری در مطالب منابع اینترنتی درباره سابقه مک‌ایر، در نگاه اول، مطالب زیادی را درباره وی روشن نمی‌کند، جز این‌که این دیپلمات انگلیسی قبلاً علاوه بر نشست بر کرسی‌های مدیریتی متعدد درون وزارت خارجه کشورش، هم‌چنین در سِمت‌های مختلف، نماینده بریتانیا در آمریکا، کنیا، هند و رومانی نیز بوده است. اگرچه با اتکا به شواهد و قرائنِ موجود، به نظر نمی‌رسد مک‌ایر به اندازه هاپتون خبره و باتجربه باشد، اما قطعاً کوله‌بار سفیر جدید انگلیس در تهران، خالی از تجربه نیز نیست.

«مک‌ایر» بلافاصله پس از گذار رومانی به دوره پساکمونیست و هم‌زمان با تدوین قانون اساسی رومانی، به عنوان نماینده انگلیس به بخارست اعزام شد.رزومه کاری مک‌ایر در دنیای سیاست با پیوستنش به وزارت دفاع در سال ۱۹۸۷ و مسئولیتش در زمینه سیاست‌های آماد و تدارکات و هم‌چنین حمایت از نیروهای ویژه آغاز شد، اما زندگی دیپلماتیک وی با اتخاذ مسئولیت در «دپارتمان جزایر فالک‌لند» (مجمع‌الجزایر مستعمره انگلیس در نزدیکی آرژانتین و موضوع مناقشه با این کشور) در سال ۱۹۹۰ کلید خورد. وی بین سال‌های ۱۹۹۱ تا ۱۹۹۵ (هم‌زمان با تصویب قانون اساسی پساکمونیست در این کشور) به عنوان دبیر دوم به بخارست، پایتخت رومانی، اعزام شد. مک‌ایر بعد از بازگشت به انگلیس، طی سه سال، مدیریت بخش‌های مختلفی در حوزه خاور نزدیک و شمال آفریقا را به عهده گرفت.

«مک‌ایر» چنان در تنظیم واکنش انگلیس به حوادث ۱۱ سپتامبر موفق بود که جورج بوشِ پسر، بریتانیا را بهترین دوست آمریکا توصیف کرد.سال‌های ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۲ با بخش مهمی از تجربه دیپلماتیک مک‌ایر مصادف بود. نماینده انگلیس، هم‌زمان با رقم خوردن حوادث ۱۱ سپتامبر، به عنوان دبیر اول در دپارتمان «خاورمیانه و ضدتروریسم» سفارت انگلیس در آمریکا مشغول به کار بود. در همین مدت، واکنش انگلیس به حوادث ۱۱ سپتامبر (زمانی که مک‌ایر مسئولیت مدیریت و هماهنگی اقدامات و سیاست‌های انگلیس در قبال این حوادث را به عهده داشت) آن‌چنان برای آمریکایی‌ها دل‌گرم‌کننده بود که جورج بوشِ پسر، رئیس‌جمهور وقت آمریکا اعلام کرد: «آمریکا هیچ دوستی [بهتر و] صادق‌تر از بریتانیای کبیر ندارد [۳] .» مک‌ایر بعد از بازگشت مجدد به انگلیس، بین سال‌های ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۴ نیز کم و بیش در همین حوزه ضدتروریسم فعالیت‌های خود را به عنوان رئیس دپارتمان «سیاست‌های ضدتروریسم» وزارت خارجه بریتانیا ادامه داد.

«رابرت مک‌ایر» (راست) نماینده عالی انگلیس در کنار سفیر آمریکا در کنیا

مأموریت‌های خارجی مک‌ایر در آسیا و آفریقا

مأموریت خارجی بعدی مک‌ایر بین سال‌های ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۶ شاید از مأموریت وی در آمریکا نیز بااهمیت‌تر بود. وی طی این سال‌ها به «نگین انگشتری پادشاهی انگلیس» اعزام شد و در دهلی‌نو، پایتخت هند، به عنوان مشاور سیاسی سفارت بریتانیا خدمت کرد. این دیپلمات انگلیسی سپس بار دیگر به کشورش بازگشت و به مدت دو سال عهده‌دار «خدمات کنسولی» در وزارت خارجه بود. مک‌ایر در آخرین مأموریت خارجی خود، بین سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۱ در سفارت انگلیس در نایروبی، مهمان مردم کنیا و نماینده عالی انگلیس در این کشور بود، جایی که همسرش در سال ۲۰۱۰ در اقدامی «بشردوستانه»، پس از تلاش‌های فراوان توانست امنیت و رونق اقتصادی و جهان‌گردی را به جنگل «کارورا [۴] » (جنگلی شهری واقع در نایروبی) برگرداند [۵] .

همسر «مک‌ایر» با احیای جنگل «کارورا» در کنیا، پای منافع بسیاری از شرکت‌ها و حتی دولت‌های غربی را به این منطقه باز کرد.البته این اقدام بشردوستانه در حال حاضر شرکایی پیدا کرده است [۶] که از جمله آن‌ها «واحد آموزش‌های نظامی ارتش انگلیس در کنیا»، بانک و مؤسسه خدمات مالی «بارکلیز» مستقر در لندن، دولت فدرال آلمان، شرکت امنیتی [۷] انگلیسی-صهیونیستی جی۴اس [۸] ، سامسونگ کره جنوبی و البته کمپانی «ویوو انرژی» (وابسته به کمپانی نفتی «شِل» انگلیس) در کنار چندین کمپانی بین‌المللی دیگر و افراد ذی‌نفع و ذی‌نفوذی هستند که گواهی می‌دهند کمپانی‌های غربی تا اندازه زیادی در این منطقه توریستی سرمایه‌گذاری کرده‌اند. نکته قابل‌توجه، این‌که مک‌ایر از سال ۲۰۱۱ تا زمان خریده شدن کمپانی بزرگ نفت و گاز «گروه بی‌جی [۹] » توسط شِل (یکی از کمپانی‌های سهیم در پارک جنگلی کارورا) در سال ۲۰۱۶، مدیر بخش «امور دولتی/عمومی و ریسک‌های سیاسی» این کمپانی بود [۱۰] .

«مک‌ایر» نقش فعالی را در تنظیم قانون اساسی جدید کنیا به عهده داشت.البته تأمین منافع چندین و چند کشور و کمپانی غربی، تنها اقدام مک‌ایر و همسرش در کنیا نبود. خود مک‌ایر به عنوان نماینده عالی انگلیس، عامل برخی دخالت‌های دولتش در کنیا بود که از جمله آن‌ها می‌توان به تلاش در جهت تبعید دو سیاستمدار شناخته‌شده کنیایی [۱۱] و اعضای سابق دولت «دانیل مویی» رئیس‌جمهور سابق و نسبتاً مستقل این کشور به بهانه [۱۲] «مبارزه با فساد [۱۳] » (جایی که مواضع مک‌ایر یادآور اتهامات و قضاوت‌های عجولانه کنونی ترزا می و دیگر انگلیسی‌ها درباره قتل یک جاسوس روس در کشورشان است) و نقش نماینده عالی لندن در تصویب قانون اساسی جدید این کشور [۱۴] اشاره کرد.

معرفی «رابرت مک‌ایر» و خانواده‌اش توسط یک رسانه کنیایی

مک‌ایر در ایران؛ انگلیسی یا فرانسوی؟

سابقه کاری مک‌ایر، از سال ۱۹۹۱ در رومانی گرفته تا سال ۲۰۰۱ در آمریکا و سال ۲۰۱۰ در کنیا، نشان می‌دهد که وی هم‌زمان با مقاطع مهمی در کشورهای مختلف، نماینده انگلیس در این کشورها بوده است. این‌که آیا این هم‌زمانی صرفاً نتیجه قرار گرفتن مک‌ایر در مکان مناسب در زمان مناسب بوده یا حاصل پیش‌بینی و برنامه‌ریزی دولت انگلیس، شاید خیلی مشخص نباشد، اما حضور قریب‌الوقوع وی در ایران بسیاری از نقاط ابهام درباره وی را در آینده نزدیک از میان خواهد برد.

عبارت‌های کلیدی و پرمعنایی در اظهارات بوریس جانسون و خودِ مک‌ایر درباره مأموریت وی به عنوان سفیر جدید بریتانیا در تهران دیده می‌شود. «نقش ایران در خاورمیانه»، «توافق و تهدید هسته‌ای ایران»، «تعامل لندن با تهران»، «چالش‌ها و فرصت‌های روابط دوجانبه»، «حقوق بشر در ایران»، «روابط تجاری میان دو کشور» و «درگیری‌ها در یمن و سوریه و رسیدن به راه حل سیاسی» از جمله این عبارت‌های کلیدی هستند. باید دید مک‌ایر چه سیاست‌هایی را برای دست‌یابی لندن به اهدافش درباره هر یک از این عبارت‌های کلیدی در ایران به کار خواهد بست.

«رابرت مک‌ایر» علاوه بر فردی که در بالا به بررسی سوابق کاری‌اش پرداختیم، هم‌چنین نام شخصیتی خیالی است که در نمایش‌نامه‌ها، فیلم‌ها و آثار هنری متعددی در فرانسه حضور چشم‌گیر دارد. این شخصیت در آثار هنری فرانسه عموماً یک «کلاه‌بردار لاقید» و «یاغی وحشتناک»، و در فرهنگ این کشور به عنوان «نمونه بارز یک ضدقهرمان» و شخصیت منفی شناخته می‌شود. چنان‌چه میان این دو «رابرت مک‌ایر» تمایزی قائل باشیم، قطعاً به محض آن‌که پای سفیر جدید انگلیس به تهران باز شود خواهیم دید که این رابرت مک‌ایر، انگلیسی است یا فرانسوی.


[۱] Robert Macaire (diplomat) Link

[۲] Change of Her Majesty’s Ambassador to Iran Link

[۳] Address to a Joint Session of Congress and the American People Link

[۴] Karura Forest Link

[۵] From battlefield to picnic site Link

[۶] FKF Partners Link

[۷] ارتش‌های خصوصی انگلیس و درآمد میلیاردی از کشورهای مسلمان+فیلم و عکس لینک

[۸] چرا مسئولیت تأمین امنیت حجاج به شرکت انگلیسی – صهیونیستی G۴S سپرده شده است؟ لینک

[۹] BG Group Link

[۱۰] Revealed: The ۱۵ Former UK Civil Servants Now Lobbying Government for Oil and Gas Link

[۱۱] UK piles pressure for Gichuru, Okemo extradition Link

[۱۲] Envoys demand answers on graft in Kenya Link

[۱۳] ۲۰ Kenyans banned from going to UK Link

[۱۴] Envoy’s high point was referendum results Link

برچسب ها
مشاهده بیشتر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لطفا سوال مقابل را پاسخ دهید ؟ *

Close